Deizm ve deist nedir? İnanç sistemlerine farklı bir bakış: Deizm ne demek?

Deizmi benimseyen kişilere ‘deist’ denir. Deistler, genelde tanrıyı evrenin ‘saatçi’si olarak nitelendirirler. Yani, tanrının evreni yaratıp harekete geçirdiğini, fakat sonra onunla ilgilenmediğini ve her şeyin kendi tabii seyrinde ilerlediğine inanırlar. Deizm ve deist nedir? Deizm ne demek? Deizm özellikleri, kurucusu ve temsilcileri ile ilgili detaylar…

DEİZM NE DEMEK?

Deizm, genelde tanrının varlığını karar veren fakat doğaüstü müdahaleleri reddeden bir itikat biçimidir. Deistlere göre, allah evreni yaratmış ve düzenlemiştir, fakat sonra tabii yasalar ve süreçler ile dünyaya müdahale etmemektedir. Deistler, evrenin işleyişini ilmi ve rasyonel yollarla açıklamaya çalışırlar ve geleneksel dini inançlardan bağımsız düşünürler.

DEİST NEDİR?

Deistler, deizmi benimseyen kişilere denir. Bu kişiler, doğaüstü olayların var olmadığına inanır ve evrenin yaratıcısının varlığını kabul ederler. Ancak bu yaratıcının, insanların hayatına direkt olarak müdahale etmediği ve tabii olayların arkasındaki gücü olduğuna inanırlar.

Deistler, genelde tanrıyı evrenin “saatçi”si olarak nitelendirirler. Yani, tanrının evreni yaratıp harekete geçirdiğini, fakat sonra onunla ilgilenmediğini ve her şeyin kendi tabii seyrinde ilerlediğine inanırlar. Deizm, bilimi ve akılcı düşünceyi önemserken, dogmatik ve dini otoriteye dayalı inançlardan uzaklaşma eğilimi gösterir.

Deistlerin inançları, değişik şekillerde anlatım edilebilir ve deistler içinde da muhtelif görüşler ve anlayışlar bulunabilir. Bazıları evrenin yaratıcısının varlığını daha geleneksel bir halde kabul ederken, ötekiler allah terimini daha soyut ve metaforik bir düzeyde ele alabilirler.

Deizm, serbest düşünceye ve bireysel inançlara hürmet duyan bir felsefi akımdır. Her ne kadar tarihsel olarak bilhassa Aydınlanma Çağı’nda tanınmış olsa da, günümüzde deist düşünceler birtakım kişiler içinde hala etkili olmaya devam edebilmektedir.

DEİZM ÖZELLİKLERİ

Deizm, genel hatlarıyla Tanrı’nın varlığını karar veren fakat dini dogmalara ya da kurumlara bağlı olmayan bir itikat sistemidir. Deistler, evrenin ve doğanın varlığının bir yaratıcı güç tarafınca açıklanabileceğine inanırlar, fakat bu yaratıcı gücün insanlara öğretilen dini inançlara ya da geleneklere bağlı olmadığına inanırlar. İşte deizmin özellikleri:

• Tanrı İnancı: Deistler, evrenin ve hayatın arkasında bir yaratıcı gücün var olduğuna inanırlar. Ancak bu Tanrı, genelde insan müdahalesine ya da dini öğretilere bağlı olmayan bir halde evreni yönettiğine inanılır.
• Doğa ve Akıl Vurgusu: Deistler, Tanrı’nın varlığını evrenin düzeni ve tabii yasalarıyla anlayabilecekleri gibi, akılcı düşünme ve deney yoluyla anladıklarına inanırlar. Doğa ve mantık, deistler için Tanrı’nın varlığını kanıtlamanın temel yollarıdır.
• Dini Dogmalardan Bağımsızlık: Deizm, kurumsal dini öğretilere, dogmalara ya da kiliselere bağlı olmaz. Deistler, dini otoritelerin insanoğlu içinde Tanrı’nın vahiyleri konusu ile ilgili tek yetkili olduğuna inanmazlar.
• İnsan Özgürlüğü: Deistler, insanların serbest iradeye haiz olduğuna ve kendi inançlarını seçebileceklerine inanırlar. Bu nedenle, deizm bireysel kanaat özgürlüğüne ve itikat özgürlüğüne vurgu yapar.
• Ahlaki İlkeler: Deistler, etik değerlerin evrensel ilkelerden türetildiğine inanırlar. Bu nedenle, insanların etik davranışları, Tanrı’nın varlığını kabul etmek ve doğru olanı yapmak yoluyla şekillenir.
• Dua ve İbadet: Deistler genelde bireysel meditasyon, dua ya da içsel bir bağlamda yakarma etmeyi tercih ederler. Ancak dini ritüellere ya da topluluk ibadetlerine katılmak zorunda değillerdir.
• Tolerans: Deizm, bireylerin değişik inançlara haiz olabileceğini ve bu farklılıklara hürmet gösterilmesi icap ettiğini vurgular. Bu nedenle, deistler genelde hoşgörülü ve aleni fikirli bireyler olarak kabul edilirler.

Deizm, insanların dünyaya ve evrene dair değişik bir bakış açısı sunar ve bireylerin akıl ve mantıkla düşünmelerini teşvik eder. Ancak deizm, kendine has çoğu değişik yorum ve yaklaşım içerebilir, bu nedenden dolayı bütün deistler aynı kanaatleri paylaşmayabilir.

DEİZMİN TEMSİLCİSİ VE KURUCULARI

Deizm, tarihsel olarak çoğu düşünürün ve filozofun alaka gösterdiği bir itikat sistemidir. İşte deizmin temsilcisi olarak düşünülen birtakım mühim figürler:

• Thomas Paine: Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’nin yazarı olan Thomas Paine, “Tanrı’nın Yarattığı Şey” isimli eserinde deist görüşleri savundu. Tanrı’nın varlığını ve evrenin düzenini akıl ve deney yoluyla anlayabileceğimizi vurguladı.
• Voltaire: Aydınlanma döneminin önde gelen figürlerinden biri olan Fransız yazar Voltaire, deist görüşlere sahipti. Tanrı’nın varlığını evrenin düzeninde görmüş oldu ve dini dogmalara karşı eleştirel bir yaklaşım sergiledi.
• Thomas Jefferson: Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’nin yazarlarından biri olan Thomas Jefferson, deist görüşlere sahipti. Tanrı’nın varlığını ve insanların doğuştan gelen haklarını vurguladı.
• John Locke: İngiliz felsefeci John Locke, deist fikirleri destekleyen bir düşünürdü. Locke, insanların tabii haklarına ve akıl yoluyla doğruyu bulmalarına vurgu yaparak deizmin temel öğretilerine katkıda bulundu.
• Jean-Jacques Rousseau: Aydınlanma döneminin düşünürlerinden biri olan Rousseau, deist görüşleri desteklemiş olsa da, dini romantik bir bağ şeklinde de değerlendirmiştir. “Doğa Durumu Üzerine Deneme” isimli eserinde Tanrı’ya ve doğanın düzenine vurgu yapmıştır.
• Baruch Spinoza: Hollandalı felsefeci Baruch Spinoza, döneminin dini otoriteleri tarafınca reddedilen görüşleri sebebiyle dışlanmış bir düşünürdü. Tanrı’nın varlığını ve evrenin doğasını matematiksel ve rasyonel bir yaklaşımla açıklamaya çalıştı.

Bu isimler, deizmin değişik yönlerini ve fikirlerini temsil eden yalnızca birkaç örnektir. Deizm, yıllardan beri çoğu düşünürün tesirinde kalmış ve muhtelif biçimlerde anlatım edilmiştir.

Gündem Eğitim Yaşam Haberler