ABD eski Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton: Türkler sorumluluklarını yerine getirmeye istekli değilse, bu, NATO için Yunanistan’ın önemini artırır

T24 Dış Haberler

ABD eski Başkanı Donald Trump‘ın kara kutusu olarak malum Beyaz Saray eski Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, “Eğer Türkler Erdoğan hükümeti altında sorumluluklarını yerine getirmeye hevesli değillerse, bence bu Yunanistan’ın önemini ve üstlenmeye hazır olduğu rolü arttıracaktır zira Akdeniz’de kuvvetli bir NATO varlığına ihtiyacımız var” dedi. 

Beyaz Saray eski Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, Yunanistan gazetesi eKathrimerini’ye mülakat verdi. Bolton, NATO’nun Doğu Akdeniz’deki durumundan, ABD-Yunanistan ve Yunanistan-Türkiye ilişkilerine; Karadeniz’deki son durumdan Montrö Sözleşmesi’nin gözden geçirilmesi gerektiği değerlendirmelerine kadar bir takım hususta görüşlerini aktardı. 

“Doğu Akdeniz’deki istikrarsızlık ve gerginlik yakın gelecekte de devam edecek”

Temmuz ayında Vilnius’ta yapılan NATO Zirvesi’nin Doğu Akdeniz’deki istikrar ve güvenliği iyi mi etkileyeceği sorusuna cevap veren Bolton; Ukrayna savaşı ve Türkiye’nin almış olduğu pozisyonlardan kaynaklı olarak bir takım cevaplanmamış sual bulunduğunu kaydetti.

Bolton, “Türkiye’nin İsveç’in üyeliği önünde bir oldukça açıdan yarattığı sorunlar, daha meydana getirecek oldukça işimiz bulunduğunu gösteriyor. ABD’nin bu hususta Türkiye’ye gerektiği kadar baskı yapmadığını düşünüyorum. Dolayısıyla Doğu Akdeniz’deki istikrarsızlık ve gerginlik yakın gelecekte de devam edecek” dedi. 

John Bolton kimdir? 1948 senesinde doğan John Bolton, kariyerine bir avukat olarak başladıktan sonrasında dış ilişkiler sahnesine adım attı. Bolton, Trump’tan ilkin gene Cumhuriyetçi olan başkanlar Ronald Reagan, George H.W. Bush ve George W. Bush yönetimlerinde vazife yaptı; Adalet ve Dışişleri bakanlıklarında da emniyet ve hukuki mevzularda diplomatlık rolü üstlendi. ‘Şahin’ görüşleriyle tanınmış Bolton, ABD’nin Irak’a müdahalesinin en büyük sorumlularından biri olarak görülüyor.  2005-2007 yılları aralığında ABD’nin Birleşmiş Milletler Temsilcisi olarak vazife yapan deneyimli diplomat, BM’yi bu süreçte “etkisiz” olarak nitelendirdi. Resmi vazife yürütmediği sıralarda kanaat kuruluşlarında vazife yapan Bolton, 9 Nisan 2018’de Trump Beyaz Sarayı’nın Ulusal Güvenlik Danışmanı oldu. 10 Eylül 2019’da Trump’la dış politikada yaşadıkları anlaşmazlıkla sebebiyle Beyaz Saray’daki günleri son buldu. Bolton görevden kendi isteiğiyle ayrıldığını, Trump ise danışmanını kovduğunu söyledi. Bolton, daha sonrasında Trump hükûmetinde vazife yaparken gördüklerini ve yaşadıklarını “The Room Where It Happened / Olayın Olduğu Oda” adlı bir kitapta anlattı. Trump, “birçok gizli saklı bilgiyi ifşa ettiği” gerekçesiyle kitabın yayımlanmasını engellemek için hüküm nezdinde girişimde bulundu, fakat Fedaral Mahkeme itirazı reddetti. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun da, kitabın “tek taraflı, manipülatif ve yanıltıcı” bulunduğunu belirterek Bolton’a reaksiyon gösterdi.

“Kıyısı olmayan ülkelerin deniz araçlarının, Karadeniz’e serbestçe giremeyeceğini söylemek artık kabul edilemez”

Karadeniz’deki son durumla alakalı yorumları sorulan Bolton, “Karadeniz’e kıyısı olmayan güçlerin buraya erişimi meselesinin Montrö Sözleşmesi ile tatminkar bir halde çözülmediğini düşünüyorum” diyen Bolton, “Bugün Karadeniz 1930’larda olmasından değişik bir jeostratejik öneme haiz ve bence Ukrayna’daki savaş Montrö Sözleşmesi’nin yetersizliğini ortaya koydu. Belki de bu Erdoğan’ın duymak isteyeceği bir şey değil” ifadelerini kullandı.

Bolton, “Ukrayna’daki savaş örneğinde olduğu gibi değişik bir formülasyona ihtiyacımız bulunduğunu düşünüyorum. Türkiye’nin bundan hoşlanmayacağından eminim. Ancak onlara birazcık emniyet sağlayabiliriz. Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelerin deniz araçlarının Karadeniz’e serbestçe giremeyeceğini söylemek artık kabul edilemez” dedi. 

“ABD, Yunanistan’da daha kapsamlı bir askeri mevcudiyet bulundurmalı”

ABD’nin Dedeağaç’taki ‘Souda 2’ askeri üssünü geliştirmeye öncelik vermesiyle alakalı suali yanıtlayan Bolton, Yunanistan’ın Doğu Akdeniz hakkında Amerika stratejisindeki rolünü “Yunanistan’ın yalnızca Karadeniz için değil, Akdeniz’deki daha geniş kontekst için de mühim bir rolü var” şeklinde açıkladı. 

ABD’nin Yunanistan’da daha kapsamlı bir askeri mevcudiyet bulundurmasını ve Yunanistan ile iş donanması yapmasını desteklediğini söyleyen Bolton, “İttifaka yönelik tehditlerin yeni çözümlerine bakmamız gerekiyor” dedi. Bolton, ‘tehdidin bir kısmının’ NATO üyesi Türkiye’de ‘somutlaştığını’ savundu. Bölgede “Orta Doğu ve Avrupa’yı birbirine yakınlaştıracak bir oldukça potansiyel olduğunu” söyleyen Bolton, fırsatları değerlendirmek için Amerika varlığına daha fazla gereksinim duyulacağını; bunun gerçekleşmesi için de Yunanistan’ın ‘doğal bir yer’ bulunduğunu belirtti. 

Türkiye ile Yunanistan arasındaki normalleşme sürecine dair görüşleri sorulan Bolton, bu hususta optimist olmadığını açıkladı. Bolton, “Erdoğan iktidarda olduğu sürece Yunanistan ve Türkiye arasında zamanı mevzulara dair gerginlikler seneler içerisinde inişli çıkışlı bir seyir izledi. Ancak Erdoğan bir provokatör” ifadelerini kullandı. 

Trump’ın kara kutusu Bolton T24’e konuştu: Fethullah Gülen iyi mi iade edilmedi, Rusya’dan S-400 alımı ABD’de hangi soruları doğurdu, Trump ve Erdoğan’ın konuşmalarında ana gündem neydi?

“Finlandiya ve İsveç üstünden İttifak’ta problem yarattı. İsrail ile problem yarattı. Yunanistan ile devamlı problem çıkarıyor. Ukrayna savaşındaki rolü en iyi ihtimalle karışıktı” diyen Bolton, Türkiye’nin NATO’da tutma arzusunun ‘sorgulanmaya açık’ bulunduğunu ileri sürdü. 

Yunanistan, Amerika ve Birleşik Krallık arasında kurulabilecek daha yakın bir iş birliğinin problemleri çözebileceğini kaydetti. 

“Erdoğan, uğraşmak zorunda olduğu problemlerin sayısını azaltmaya çalışıyor”

Erdoğan’ın Yunanistan politikasında bir değişim göstermeyeceğini ve “farklı alanları sakinleştirmeye çalıştığını” söyleyen Bolton, “Benim hissim Erdoğan’ın uğraşmak zorunda olduğu problemlerin sayısını azaltmaya çalmış olduğu yönünde. Bunun mühim bir ödün vereceği anlamına geldiğini düşünmüyorum fakat tansiyonu düşürmeye çalışacağını düşünüyorum” dedi. 

“Kıbrıs bölünmemelidir”

Kıbrıs Sorunu’nda ‘herhangi bir değişim ihtimali’ görmediğini söyleyen Bolton, “Bence çözüm Kıbrıs hükümetini Kıbrıs halkına geri vermektir. Bölünmemelidir, ki mevcut durumun da bu olduğu açıktır” ifadelerini kullandı. 

“Türkler sorumluluklarını yerine getirmeye hevesli değilse, bu NATO için Yunanistan’ın önemini artırır”

Bolton, Amerika Başkanı Joe Biden’ın Yunanistan ile kurduğu iyi ilişkilere değinen Bolton, Yunanistan-ABD çift ilişkilerinin geleceğini şu şekilde yorumladı: 

“NATO’nun güneydoğu kanadını demirlemek günümüz dünyasında her zamankinden daha önemli. Ve şayet Türkler Erdoğan hükümeti altında sorumluluklarını yerine getirmeye hevesli değillerse, bence bu Yunanistan’ın önemini ve üstlenmeye hazır olduğu rolü arttıracaktır zira Akdeniz’de kuvvetli bir NATO varlığına ihtiyacımız var. Yeterli sayıda donanma gemimiz yok ve daha fazlasını yapmak da vakit alacaktır. Dolayısıyla daha kuvvetli bir NATO’nun, Yunanistan’ın daha kuvvetli bir katılımını gerektirdiğini düşünüyorum”