Merkez Bankası Para Politikası Kurulu Toplantı Özeti: (1)

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu (PPK) Toplantı Özeti’nde, lider göstergelerin, son iki ayda gözlenen yüksek fiyat artışlarının yavaşlayacağına işaret ettiği bildirildi.

TCMB Para Politikası Kurulu’nun 21 Eylül’deki toplantısına dair özet yayımlandı.

Özette, küresel enflasyonun yakın dönemde gerileme gösterirken, halen uzun devre ortalamalarının ve merkez bankalarının hedeflerinin üstünde seyrettiği belirtildi.

Ağustosta tüketici enflasyonunun, enerji tutarları kaynaklı olarak çoğu ekonomide sınırı olan artış kaydettiği bildirilen özette, çekirdek enflasyonun Çin ve Rusya gibi istisnalar haricinde gerilemeye devam etmiş olduğu aktarıldı.

Bir önceki PPK toplantı dönemine göre tüketici enflasyonunun gelişmiş ülkelerde yüzde 4,08 düzeyinden yüzde 4,27 seviyesine, gelişmekte olan ülkelerde ise yüzde 5,84’ten 6,48’e yükseltildiği vurgulanan özette şunlar kaydedildi:

“Son 10 senelik dönemde takribi enflasyon gelişmiş ekonomilerde yüzde 2,2 ve gelişmekte olan ekonomilerde yüzde 5,6 seviyesinde gerçekleşmiştir. Enflasyon, gelişmiş ülkelerde yüzde 2, gelişmekte olan ülkelerde ise takribi yüzde 3,5 olan hedef oranların üstünde seyretmeye devam etmektedir. 2023 yılı son çeyrek takribi senelik enflasyonun gelişmiş ekonomilerde yüzde 3,2, gelişmekte olan ülkelerde ise yüzde 6,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bir önceki PPK dönemine göre çekirdek enflasyon gelişmiş ülkelerde yüzde 4,74’ten 4,57’ye gerilerken, gelişmekte olan ülkelerde ise yüzde 6,03’ten 6,57’e yükselmiştir. Amerika ve Avro Bölgesi’nde 2023 yılı son çeyrek takribi senelik enflasyon beklentisi sırayla yüzde 3,1 ve yüzde 3,3 iken; çekirdek enflasyon beklentisi sırayla yüzde 3,5 ve yüzde 4,3 seviyesindedir.”

Özette, emtia fiyatlarının son dönemde başta petrol tutarları olmak suretiyle enerji emtia tutarları kaynaklı yükselmeye devam etmiş olduğu belirtilerek, Emtia Fiyat Endeksi’nin mevcut seviyesinin son on senenin averajının yüzde 31,8 üstünde olduğu ve endeksin geçen sene ulaşmış olduğu en yüksek seviyeye göre yüzde 25,5 gerilediği anlatım edildi.

Benzer şekilde geçen sene ulaşmış olduğu tepe noktasına göre yüzde 12,3 gerileme kaydeden Tarımsal Emtia Fiyat Endeksi’nin son on senenin averajının yüzde 14,8 üstünde olduğu aktarılan özette, bu durumun gıdanın tüketici sepeti içindeki yüksek payı sebebiyle enflasyon üstünde halen etkili olduğu bildirildi.

Özette, çekirdek enflasyonun ve enflasyon beklentilerinin yüksek seviyeleri küresel enflasyonun bir müddet daha merkez bankalarının hedeflerinin üstünde seyretmeye devam edeceğini ima ettiği ve bu nedenden dolayı dünyanın çoğu ülkesinde merkez bankalarının siyaset faizlerini parasal duruşun sıkılığını koruyacak düzeylerde tutmayı sürdürmelerinin beklendiği bildirilerek, şu ifadelere yer verildi:

“Takip edilen 12 gelişmiş ülke merkez bankası son 19 ayda toplamda 145 toplantı yapmış, bu toplantıların 100 tanesinde siyaset faizleri artırılmıştır. Aynı dönemde takip edilen 15 gelişmekte olan ülke merkez bankası toplamda 213 toplantı yapmış, bu toplantıların 101 tanesinde siyaset faizleri artırılmıştır. Uygulanan para politikasının neticeleri finansal koşullara da yansımaya başlamış ve merkez bankalarının finansman ve kredi koşullarındaki sıkılaşmaya yönelik vurguları güçlenmiştir.

Bununla birlikte, tüketici enflasyonunda gerçekleştirilen düşüş ile daha ilkin ürem tenzilat süreçlerine başlayan Brezilya ve Şili merkez bankalarının sonrasında Polonya ve Peru merkez bankaları da eylül ayında siyaset faizlerinde indirime gitmişlerdir. Buna karşın, enflasyonun yüksek seviyeleri ve merkez bankalarının siyaset iletişimleri göz önüne alındığında, mevzubahis ekonomilerde parasal sıkılığın devam edeceği beklenmektedir.”

Küresel gelişme görünümündeki yatay seyre rağmen, görece kuvvetli istek ve işgücü piyasalarındaki sıkılığın devam etmiş olduğu belirtilen özette, Türkiye’nin dış tecim ortaklarının ihracat paylarıyla ağırlıklandırılan küresel gelişme endeksinin bundan önceki PPK toplantısı dönemine kıyasla yatay seyrettiği kaydedildi.

Özette, endeksin 2023 yılı için tahmin edilen gelişme oranının ocak ayındaki dip seviyenin aşağı yukarıya 0,4 puan üstünde yüzde 1,7 düzeyinde olduğu aktarılırken, bununla birlikte, mevzubahis endeksin 2022 yılındaki yüzde 3,5 olan gelişme payı göz önüne alındığında Türkiye’nin dış istek görünümünde senelik bazda kayda kıymet bir yavaşlama gözlendiği belirtildi.

Küresel Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) verilerinde haziran ve temmuzda yaşanmış olan düşüş eğiliminin ağustosta da devam etmiş olduğu anlatılan özette, “Ağustos ayında küresel imalat endüstri PMI verisi bundan önceki aya göre 0,4 puan yükselerek 49 puan olurken, küresel hizmetler PMI verisi 1,6 puan azalmış ve 51,1 seviyesinde gerçeklemiştir. Böylece, küresel sentetik PMI göstergesi ağustos ayında bundan önceki aya kıyasla 1 puan gerilemiş ve 50,6 olmuştur. Gelişmiş ülkelerin PMI verilerindeki bozulma Japonya hariç ağustos ayında da devam etmiştir. Türkiye’nin mühim tecim ortaklarından Euro Bölgesine ait sentetik PMI göstergesi ağustos ayında 1,9 puan azalarak 46,7 olmuştur. İmalat sektörü PMI göstergesi ağustos ayında 0,8 puan yükselmesine karşın 43,5 olan düzeyi ile 2020 yılının haziran ayından beri en düşük seviyelerinden birine ulaşmıştır.” ifadeleri yer aldı,

Özette şunlara vurgu yapıldı:

“Özellikle hizmetler PMI göstergesi ağustos ayında da gerilemeye devam etmiş ve 2,9 puan azalarak 47,9 düzeyi ile eşik değerinin dibine inmiştir. Bu vaziyet Avro Bölgesi’nde tutumsal faaliyette gözlenen yavaşlamanın senenin ikinci yarısında da devam edeceğine işaret etmektedir. Gelişmekte olan ülkelerin imalat endüstri PMI verisi ağustos ayında bundan önceki aya göre 1,2 puan artarak 51,4 olurken hizmetler PMI verisi 1,5 puan gerilemiş ve 53,1 düzeyinde gerçekleşmiştir.

Çin ekonomisinde sentetik PMI göstergesi ağustos ayında da gerileme eğilimini sürdürerek 0,2 puan düşmüş ve 51,7 olmuştur. İmalat sektörü PMI verisi 1,8 puan artarak 51 düzeyi ile eşik değerinin üzerine çıkarken hizmetler PMI verisi 2,4 puan azalmış ve 51,8 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmeler senenin ilk yarısında küresel tutumsal faaliyetin mühim bir itici gücü olan hizmetler sektörünün son aylarda güç kaybettiğini göstermektedir.”

“2023 yılının ilk 7 ayında pay senedi piyasalarına aşağı yukarıya 63,2 milyar dolar fon girişi oldu”

Özette, gelişmekte olan ülkelere yönelen portföy akımlarının haziran ve temmuzda iyileşen risk algısına bağlı olarak devam etmiş olduğu kaydedilirken, 2023 yılının ilk 7 ayında pay senedi piyasalarına aşağı yukarıya 63,2 milyar dolar ve borç senetleri piyasalarına da aşağı yukarıya 1,1 milyar dolar fon girişinin olduğu bildirildi.

Ağustos ayında ise (31 Temmuz-1 Eylül 2023) küresel risk iştahındaki dalgalanma ile beraber bilhassa Çin, Tayvan, Güney Afrika ve Endonezya ağırlıklı olarak 20,5 milyar doları pay senedi piyasalarından olmak suretiyle toplam 22,1 milyar dolar fon çıkışı oldu.

Özette, yurt içi talepteki kuvvetli seyir ve hizmet fiyatlarındaki katılığın devam ettiği, petrol fiyatlarındaki artış ve enflasyon beklentilerinde süregelen bozulmanın enflasyonda ilave yukarıya yönlü baskı oluşturduğu belirtilirken, tüketici fiyatlarının ağustos ayında yüzde 9,09 oranında yükseldiği, senelik enflasyon 11,11 puan artarak yüzde 58,94 seviyesinde gerçekleştiği aktarıldı.

Bu gelişmede, vergi ve yönetilen-yönlendirilen fiyatlardaki ayarlamaların temmuz ayından sarkan etkilerinin yanı sıra Türk lirasındaki kıymet kaybı ve ücret artışlarının gecikmeli tesirleri ile küresel enerji fiyatlarındaki yükseliş ve hizmet fiyatlarındaki katılığın etkili olduğu anlatılan özette, akaryakıt fiyatlarında sık fiyat güncellemeleri kararında erişilen yüksek seviyelerin direkt olarak ve bilvasıta kanallarla enflasyondaki yükselişe ilave tesir yapmış olduğu ve fiyat artışlarının genele yayılmasına katkıda bulunduğuna vurgu yapıldı.

Özette, alt grupların senelik enflasyona katkıları, hizmet grubunda 17,85 puandan 20,86’ya (3,00 puan artış); besin ve alkolsüz içecekler grubunda 15,27 puandan 18,13’e (2,86 puan artış), temel mal grubunda 12,95 puandan 15,54’e (2,60 puan artış), enerji grubunda eksi 0,39 puandan 2,11’e (2,51 puan artış), alkol, tütün ve altın grupları toplamında 2,16 puandan 2,30’a (0,14 puan artış) yükseldiği bildirildi.

Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatlarının ağustos ayında yüzde 8,48 arttığı, senelik enflasyonun 12,14 puan yükselerek yüzde 72,86 olduğu anlatılan özette, mevsimsellikten arındırılmış verilerin taze meyve sebze fiyatlarının bu zamanda meyve tutarları öncülüğünde bariz artış gösterdiğine işaret ettiği ve öteki işlenmemiş gıdada yumurta ve kuruyemiş fiyatlarındaki yükselişlerin öne çıkmış olduğu vurgulandı.

Özette, işlenmiş besin fiyatlarının aylık bazda yüzde 11,17 artış ile geçen aya kıyasla güçlendiği kaydedilerek, başta ekmek olmak suretiyle ekmek-tahıllar, süt ile süt ürünleri, katı-sıvı yağlar ve alkolsüz meşrubat kalemlerindeki fiyat artışlarının dikkati çekmiş olduğu aktarıldı.

Enerji fiyatlarının ağustos ayında yüzde 14,23 arttığı, öbek senelik enflasyonunun 16,89 puan yükselerek yüzde 14,03 olduğu belirtilen özette şunlar kaydedildi:

“Enerji grubu aylık enflasyonunda bundan önceki ay ortasında gerçekleşen vergi artışının sarkan etkisi yanında, internasyonal enerji fiyatlarındaki yükseliş belirleyici olmuştur. Akaryakıt ve tüp gaz kalemleri sırayla aylık bazda yüzde 26,11 ve 23,93 oranlarında artış kaydetmiştir. Uluslararası ham petrol tutarları ve döviz kuru gelişmeleriyle beraber ÖTV düzenlemesi akaryakıt fiyatlarında kuvvetli artışı bununla beraber getirmiştir. Akaryakıt fiyatlarındaki artış direkt olarak tesirinin yanı sıra nakliyecilik maliyetleri üstünden bilvasıta şeklinde de tüketici enflasyonunu negatif etkilemektedir. Ağustos ayında, şebeke suyu tutarları da yüksek bir miktarda (yüzde 7,43) artmıştır.”

Özette, hizmet tutarları artışının ağustos ayında yüzde 9,19 ile kuvvetli seyretmeye devam etmiş olduğu ve grubun senelik enflasyonunun 9,92 puan yükselerek yüzde 79,57 olduğu hatırlatılarak “Bu dönemde fiyat artışları alt gruplar geneline yayılırken, senelik enflasyon bütün alt gruplarda yükselmiştir. Akaryakıt fiyatlarındaki sert artışa bağlı olarak ulaştırma hizmetleri fiyatlarında aylık bazda yüzde 27,62 payı ile 2003 bazlı endeksteki en yüksek artış kaydedilmiştir. Ulaştırma hizmetlerindeki yüksek artışların bir miktar ivme kaybetmekle beraber eylül ayında da sürdüğü gözlenmektedir.

Gıda fiyatlarında süregelen negatif görünümün yanı sıra kuvvetli gezim isteği ile ücret artışlarının gecikmeli tesirleri kararı lokanta-otel alt grubunda süregelen bariz fiyat artışları ağustos ayında devam etmiş, fiyatlar yüzde 7,09 oranında yükselmiştir. Kira alt grubunda aylık artış bir miktar daha güçlenerek yüzde 7,90 olarak ölçülmüştür. Diğer hizmetler alt grubunda fiyatlar yüzde 7,19 artış kaydederken bu gelişmede şahsi ulaştırma araçlarının bakım-onarımı, sıhhat hizmetleri ile eğlence-kültür hizmetleri en mühim kalemler olmuştur. Haberleşme hizmetlerinde fiyat artışı yüzde 5,14 ile geçmiş aylara kıyasla daha yüksek seyretmiştir.” denildi.

Temel mal fiyatlarının ağustos ayında yüzde 8,57 yükseldiği, öbek senelik enflasyonunun 7,72 puan artışla yüzde 51,97 olduğu aktarılan özette, “Döviz kuru geçişkenliğinin yüksek olduğu temel mallarda alt gruplar genelinde yüksek fiyat artışları kaydedilmiş, senelik enflasyon bütün alt gruplarda yükselmiştir. Dayanıklı mal (altın hariç) alt grubunda aylık fiyat artışı yüzde 7,82 ile kuvvetli seyrederken, ağustos ayında otomobil, beyaz eşya ve mobilya fiyatlarında bariz artışlar izlenmiştir.” ifadelerine yer verildi.

“Öncü göstergeler, son iki ayda gözlenen yüksek fiyat artışlarının yavaşlayacağına işaret etmektedir”

Özette, öteki temel mallar alt grubunda deva referans avro kurundaki güncelleme ve vergi ayarlamasının sarkan etkilerinin hissedildiği ve fiyatlarda yüzde 9,92 nispet ile genele yayılan bir artışın olduğu kaydedilerek, kıyafet ve kundura grubundaki fiyatların mevsim eğiliminin aksine (yüzde 8,25 oranında) artış gösterdiği aktarıldı.

Alkollü içecekler ve tütün ürünleri grubunda fiyatların yüzde 3,77 yükseldiği ve bu grupta senelik enflasyonun 5,40 puan artışla yüzde 51,98 olarak gerçekleştiği belirtilen özette, bu gelişmede geçen ay meydana getirilen vergi düzenlemesi kaynaklı fiyat artışlarının endekse gün ağırlıklı yansıtılması sebebiyle ağustos ayına sarkan etkilerinin belirleyici olduğu ve tütün mamüllerindeki fiyat artışının müstahsil firmaların fiyat ayarlamaları kaynaklı olarak eylül ayında da devam edeceği anlatım edildi.

Özette, enflasyonun ana eğiliminin ağustos ayında yüksek seyrini sürdürdüğü bildirilerek, “Mevsimsellikten arındırılmış aylık artışlar B göstergesinde bir miktar yükselirken C göstergesinde yatay seyretmiştir. Bu manzara alternatif çekirdek enflasyon göstergelerinde gözlenen yüksek seyir ile teyit edilmektedir. Mevsimsellikten arındırılmış B ve C endekslerinin üç aylık takribi artışları 2022 yılının şubat ayında sırayla yüzde 8,8 ve yüzde 8,5 ile en yüksek noktasına çıkarken, 2023 yılı ağustos ayı itibarıyla yüzde 7,0 ve yüzde 7,2 seviyelerinde gerçekleşmiştir. Ağustos ayında B ve C endeksinin mevsimsellikten arındırılmış artış oranları sırayla yüzde 9,8 ve yüzde 9,2 olarak ölçülmüştür.” denildi.

Özette, şunların altı çizildi:

“Öncü göstergeler, son iki ayda gözlenen yüksek fiyat artışlarının yavaşlayacağına işaret etmektedir. Öncü verilere göre, besin fiyatlarındaki artış önceki aylara kıyasla hız kesmekte, ücret, döviz kuru ve vergilerin enflasyon üstündeki gecikmeli tesirleri bariz kilo verme göstermektedir. Diğer taraftan, hizmet fiyatlarında okulların açılmasına bağlı dönemsel unsurların da etkisiyle yüksek seyir korunmakta, petrol fiyatlarındaki artışın enerji kalemlerine yansıması sürmektedir.”

(Devam Edecek)