Mehmet Cengiz yazısına hapis cezası AYM’den döndü

Anayasa Mahkemesi (AYM), iktidara yakın iş insanlarından Mehmet Cengiz aleyhinde köşe yazısı zamanın Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkan Yardımcısı Aykut Erdoğdu’nun dokunulmazlığı olmasına rağmen hapis cezasıyla cezalandırılmasının hak ihlali olduğu karar verdi. Yerel mahkeme ve istinafın gerekçelerinin kifayetsiz bulunduğunu belirten AYM, “Cezalandırma, kamuoyundaki değişik seslerin susturulmasına yol açabilir, bilgilendirme ve tenkit ortamına zarar verebilir” dedi.

AYM sonucuna göre, 2014 senesinde CHP Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Aykut Erdoğdu, Birgün gazetesinde “Her Devrin Kasası Mehmet Cengiz” başlıklı bir makale kaleme aldı. Yazıda, Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) döneminde; amme ihalelerinin Mehmet Cengiz’in de aralarında bulunmuş olduğu muayyen iş insanlarına verildiği, ihale ve özelleştirme süreçlerinde amme zararına neden olan birden fazla usulsüzlük yapıldığı, bu usulsüzlüklerle alakalı hukuki süreçlerin sürüncemede bırakıldığı iddiaları yer aldı. Mehmet Cengiz’in şikâyeti üstüne bu tarihte İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Erdoğdu ile alakalı dokunulmazlığının kaldırılması istemiyle fezleke düzenledi.

Eski CHP Milletvekili Aykut ErdoğduFotoğraf: DHA

Dokunulmazlık kalktı, dava açıldı

2016 senesinde TBMM tarafınca milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılması üstüne Erdoğdu ile alakalı İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nde dava açıldı. 2018’de tekrardan mebus seçilen Erdoğdu’nun yargılamada durma sonucu verilmesi isteği reddedildi. Mahkeme, dava kararında Erdoğdu’ya iftira suçundan ertelemeli bir sene hapis cezası, hakaret suçundan ise bin TL adli para cezası verdi. İstinaf mahkemesi, itiraz üstüne hakaret suçundan verilen cezayı kaldırdı fakat iftira suçundan verilen sonucu ise onamıştı. Bunun üstüne dosya, 2019 senesinde bireysel müracaat yoluyla Anayasa Mahkemesi’ne taşındı.

AYM’den çifte ihlal kararı

Anayasa Mahkemesi, Erdoğdu’nun Anayasa’da garanti dibine alınan seçilme ve siyasal faaliyette bulunma hakkı ile anlatım özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. Kararın bir örneğinin de ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için tekrardan yargılama yapılmak suretiyle mahalli mahkemeye gönderilmesine hükmedildi. Bu kararla beraber Erdoğdu tekrardan yargılanacak. Ayrıca, Erdoğdu’ya 39 bin TL manevi tazminat da ödenecek.

Kararın gerekçesi: Yetersiz gerekçe

Kararın gerekçesinde bilhassa mahalli mahkeme ve istinafın gerekçeleri eleştirildi. Kararda, Erdoğdu’nun mevzubahis ifadelerinin birçok resmî belgede yer aldığını anlatım ettiği, mahkemeden alakalı kurumlardan bu belgeleri getirterek olguların gerçekliğini ortaya çıkarmasını istek ettiği anımsatıldı. Ancak mahalli mahkemenin kafi bir inceleme yapmadığı belirtilen kararda, “Başvurucunun, olgusal isnatlarını kanıtlamak için dayandığı bir oldukça resmî belgeler -maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasında yaşamsal olduğu hâlde- toplanmamıştır” denildi.

Yerel mahkeme ve istinafa eleştiri

Mahkeme ve mahalli mahkemenin cezalandırma kararında hiç bir gerekçeye yer verilmediği anlatım edilen kararda, şu değerlendirmede bulundu:

“Dahası mahkemeler, mebus ve bunun yanı sıra ana karşıcılık partisi genel başkan yardımcısı olan başvurucunun kaleme almış olduğu bir köşe yazısıyla, iş insanı Mehmet Cengiz’in davranışlarının cezalandırılmasından ziyade bu davranışların kabul edilemezliğini topluma duyurmayı amaçladığını göz ardı etmişlerdir. Bu bağlamda Mahkemelerce, başvurucunun ‘işlemediğini bilmiş olduğu halde’ sırf cezalandırılması kastıyla Mehmet Cengiz’e bir kabahat isnat ettiği de net delillere dayalı olarak ve birçok şüpheden uzak bir biçimde ortaya koyulamamıştır. Sonuç olarak aşama mahkemesinin Anayasa Mahkemesinin uygulanmasını öngördüğü ve yukarıda belirtilen değerlendirmelerden hiçbirisini yapmadığı anlaşılmıştır.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve iş insanı Mehmet CengizFotoğraf: Emrah Gurel/AP Photo/picture alliance

“Ceza bilgilendirme ve tenkit ortamına zarar verebilir”

Mehmet Cengiz’in iddialar karşısında haklarını güvenliğini sağlamak adına tekzip metni yayımlatma, tazminat yoluna başvurma gibi telafi edici şekilleri kullanma hakkının bulunmuş olduğu anımsatılan kararda, şu şekilde denildi:

“Aynı zamanda köşe yazarlığı yapan bir siyasinin, kamuoyu gündeminde mühim seviyede yer tutan kişileri takip etmesi onun ile alakalı kamuoyunu bilgilendirmeye hatta izleyeceği yolu göstermeye çalışması demokratik bir toplumda kaçınılmazdır. Rahatsız edici de olsa tanınan kişilere dair meydana getirilen bilgilendirme ve eleştirilerin cezalandırılması caydırıcı tesir doğurarak toplumdaki ve kamuoyundaki değişik seslerin susturulmasına yol açabilir. Cezalandırılma korkusu, çoğulcu toplumun sürdürülebilmesine mani olabilir. Bu hâliyle başvurucunun hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesi, bilgilendirme ve tenkit ortamına zarar verebilir.

Yukarıdaki bilgiler dikkate alındığında değerlendirmelerinde Anayasa Mahkemesinin kabul etmiş olduğu standartları uygulamayan aşama ve bölge adalet sarayı mahkemesi kararıyla başvurucunun hapis cezası ile cezalandırılmasının mecburi sosyal bir ihtiyaca mukamele geldiğini alakalı ve kafi bir gerekçe ile ortaya koyduğunun kabul edilmesi olası olmamıştır.”

“Dokunulmazlığı tekrardan kazandı, yargılanamaz”

Öte taraftan kararda, Anayasa’nın geçici 20. maddesi ile dokunulmazlığı kaldırıldıktan sonra bir ceza mahkemesinde yargılanmakta iken tekrardan mebus seçilen başvurucu ile alakalı tahkîkat ve takibat yapılabilmesinin, Meclisin tekrardan dokunulmazlığı kaldırmasına bağlı olduğu vurgulandı. Buna mukamele dokunulmazlığı kaldırılmadan yargılanmaya devam edilmesinin seçilme ve siyasal faaliyette bulunma hakkına müdahale oluşturduğu anlatım edilen kararda, “Sonuç olarak Anayasa’nın geçici 20. maddesi ile getirilen kural dışı hükmünün tekrardan mebus seçilen başvurucu ile alakalı uygulanması olası değildir. Başvurucu, tekrardan seçilmekle Anayasa’nın 83. maddesinin dördüncü fıkrasının emredici hükmü gereği dokunulmazlığı tekrardan kazanmıştır” görüşüne yer verildi.