Deprem bölgesindeki salgına dair veri yok: Yaz geliyor, risk artıyor

ANKARA – Maraş merkezli depremlerin üstünden iki ay geçti. On binlerce kişinin yaşamını kaybetmiş olduğu milyonlarca insanoğlunun direkt olarak etkilendiği depremlerin sonrasında açığa çıkan barınma krizi cemiyet sağlığını da tehdit eder ebat kazandı.

Çadırlarda hayatın bununla beraber getirmiş olduğu hijyen sorunları, şehirlerin kanalizasyon alt yapılarının tahrip olması sebebiyle ortaya çıkan sorunlar, yoğun yağmurların yol açtığı istila rahatsızlık ihtimali gibi çoğu niçin zelzele bölgesinde yaşayanları muhtelif risklerle yüz yüze bıraktı. Kızamık, uyuz, kuduz, bulaşıcı menenjit gibi rahatsızlıkların görüldüğü belirtilen zelzele bölgesinde bir öteki risk de yıkılan binaların enkazlarının kaldırılması çalışmalarıyla açığa çıkan asbest.

‘DEPREM BÖLGELERİNDE BİRÇOK HASTALIĞIN RİSKİ ARTIYOR’

Sağlık Bakanlığı, uzmanların ikazlarına karşın zelzele bölgesinde rastgele bir istila hastalığın olmadığına dönük açıklamalar yapıyor. Uzmanlara göre zelzele bölgesinde sıhhatli tarama yapılmıyor ve saydam veriler kamuoyuyla paylaşılmıyor. Şehirlerde yaşanmış olan felaket sebebiyle uzmanların inceleme yapacağı sistemler de hayata geçirilmiyor.

Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Başkanı Prof. Dr. Mehmet Ceyhan’a göre Sağlık Bakanlığı’nın zelzele bölgesinde “Salgın yok” demesinin bir anlamı yok. Salgının bir bölgede belli bir vakit diliminde bir hastalığın beklenenden daha sık görülmesi anlamına geldiğini söyleyen Ceyhan, “Deprem bölgesinde artan tüm olaylar istila anlamını taşır. Deprem bölgelerinde çoğu hastalığın riski artıyor. Depremde bu kadar yıkılan bina olursa, alt yapıda bu kadar kusur olursa bunlar beklenen şeyler” dedi.

Depremin kış aylarında yaşanması sebebiyle daha fazla teneffüs yoluyla bulaşan rahatsızlıkların arttığını, menenjit, kızamık, suçiçeği, tüberküloz gibi rahatsızlıkların da teneffüs yoluyla bulaştığını ve bunların artma riskinin bulunduğunu anlatım eden Ceyhan, “Bakanlık ‘sayılarda bir artış yok’ dedi fakat herkes gittik ve oraları gördük. O ortamda çadıra koyduğunuz sıhhat görevlileri hasta bakarken düzgüsel bir hastanedeki gibi kayıtlar işlenmiyor. Vakaya bir tedavi önerip gönderiyorsunuz. Her kulak iltihabını, zatürreyi bakanlığın bilgisayar sistemine kaydetmiyorsunuz. O nedenle bakanlığın bile farkına varması oldukça zor” diye konuştu.

Prof. Dr. Mehmet Ceyhan

‘İNSANLARIN ÇADIR ORTAMINDAN KURTARILMALARI LAZIM’

Dışkıyla bulaşan rahatsızlıkların mevzubahis olduğunu, yazları bu hastalıklarda artış beklediklerini anlatım eden Ceyhan, “Suriye’nin yıkılan bölgesinde kolera salgını oldu. Kanalizasyon boruları kırıldığı için içme sularına kolaylıkla karışıyor ve bu büyük risk oluşturuyor. Kış aylarında ishaller bekliyoruz ve onda da artış yaşandı. Tam rakamları konuşamıyoruz fakat kendi gözlemlerimizden, öğrencilerimizin bölgedeki aktarımından bu tarz şeyleri anlatım edebiliyoruz” dedi. Ceyhan laflarını şu şekilde sürdürdü:

“Solunum yoluyla bulaşan rahatsızlıkların artmasının sebebi bilhassa insanların kapalı çadır, okul gibi yerlerde kalabalık bir halde bulunma zorunluluğu. Burada en acele yapılacak şey insanları aile bütünlüğünde izole edebilmek. Bu da fakat otellerde yurtlarda olası olabilir. Bu insanların bir an ilkin kalabalık çadır ortamından kurtulup daha sıhhatli bölgelere yerleştirilmeleri lazım. Bir öteki risk de temas yoluyla bulaşan hastalıklar. İnsanlar banyo yapamıyor, temizliklerini sağlayamıyorlar. Seyyar tuvalet bile yapsanız büyük bir kesim tarafınca kullanıldığı için birinde olan bir hastalığın öteki insanlara bulaşma riski oldukça yüksek. Temizlik için lüzumlu şartları sağlayamayınca uyuz, bitlenme gibi olaylar artıyor. Bunların hepsinde gözlemsel artışlar bildirildi.”

ASBEST RİSKİ

Deprem bölgesinde bir öteki risk ise yıkıntı kaldırma çalışmaları aşamasında açığa çıkan kimyasal maddeler. Özellikle uzmanların asbestli yapılara dair ikazları kayda geçerken insanların hayat alanlarının yakınına moloz dökme görüntüleri ve bunu engellemeye çalışanlara yönelik kolluk müdahalesi tepkilere niçin oldu.

Asbestin solunduğu vakit akciğer zarında kanser riskini artırdığını belirten Ceyhan, “Deprem bölgesinde çekince laf konusu. İnsanlar yıkıntı tozlarını soluduklarında risk açığa çıkabileceği kesin. İnsanların uzak tutulması lazım. Enkazların boşaltıldıkları bölgeler çadırların kurulduğu bölgelere oldukça yakın. Bunun olmaması gerekiyor. Enkazların üstlerinin örtülmesi için lüzumlu tedbirlerin katılması lazım” ifadelerini kullandı.

ŞENOL: BELİRSİZLİK VAR VE RİSK SÜRÜYOR

Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol’a göre barınma sorunu, devamlı pak şebeke suyu sağlanması problemi ve tuvalet problemi zelzele bölgesinde çözülemedi. Sivil cemiyet kuruluşları ve gönüllüler sebebiyle zelzele bölgesinde canlılık emareleri devam ettiğini anlatım eden Şenol, “Canlılık sürerken alt yapı kifayetsiz olduğundan ihtimaller içerisinde salgınların başlangıcında ishal geliyor. Sürekli sıhhat hizmeti sağlanamadığı için yalnızca ağızdan ağıza duyulan ‘salgın yok’ sözü var fakat ishalli vakaların çokça yatışı oldu ve belirlenmesi için uğraşıldı. Gönüllü arkadaşlarımız kolera salgını var mı diye baktılar. Kolera olsaydı patlayıcı bir istila olurdu fakat olmayacağı anlamına gelmiyor. Olup da oldukça bariz hale geldiğinde gecikilmiş olur” dedi.

Salgın verisinin yapılmadığını, taramaların uygulanamadığını anlatım eden Şenol, “Merkezi sistemde gözüken bir veri yok ve muntazam tarama yürütecek sıhhat ekipleri ile sistemi yok. Bu nedenle belirsizlik var ve risk sürüyor. Sarılık, ishal, cilt yoluyla bulaşan uyuz gibi rahatsızlıkların riski sürüyor. Özellikle yazın hareketlenmesi beklenen salgınlara bölgenin hamile bulunduğunu söyleyebiliriz. Salgın taramasıyla alakalı ne yapılıyor bu veriye ulaşmak gerekiyor fakat kamuya açıklanan veri yok ‘Biz yapıyoruz siz işinize bakın’ haricinde bir şey duymuyoruz” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol

‘AKCİĞER BAŞTA OLMAK ÜZERE PEK ÇOK KANSERE GEBE SÜREÇ VAR’

Geçtiğimiz hafta zelzele bölgesinde bulunan Antakya’ya bir çabalama kapsamında gittiğini belirterek bölgedeki yıkıntı sebebiyle açığa çıkan tehlikelere dikkat çeken Şenol laflarını şu şekilde sürdürdü:

“İki gün süresince gözlerim, genzim, oldukça kısa süre merkezde kalmama karşın tahriş oldu. O kadar yoğun bir moloz tozu var ki. Asbest ovalara ve insanların hayat alanlarına dökülüyor ve oldukça kanserojen bir madde. Başta çocuklar olmak suretiyle o bölgedeki insanların geleceklerini riske sokuyor. ‘Radyasyonlu çay içtik ne oldu’ demek gibi bir şey. O vakadan sonrasında kanserler Türkiye’de patlama düzeyine geldi, şimdi de akciğer başta olmak suretiyle çoğu kansere hamile süreç var. Deprem bölgesindeki inisiyatifler bunu durdurmak isterken kolluk kuvvetleri tarafınca şiddete uğruyorlar. Merkezde otuz dakika durmak bile benim ciddi problem yaşamama niçin oldu. ‘İnsanlar bunun içerisinde iyi mi duruyor’ dedirten moloz tozu soluyorsunuz.”

‘BULAŞICI HASTALIK RİSKİ HER ZAMAN VAR’

Türk Tabipleri Birliği (TTB) de depremin ilk gününden itibaren bölgede halk sağlığını riske sokan durumlara karşı çalışmalar yürütüyor. Sağlıklı besin ve barınma koşullarının yaratılması için çağrılar yapan TTB’nin Halk Sağlığı Kolu Yürütme Kurulu Başkanı Gamze Varol’a göre depremden etkilenen kentlerin ve barınma alanlarının her birinin koşulları istila riski için değişik bir durumda. Her ilin organizasyonu ve kurulan barınma yerlerinin farklılık gösterdiğini, istila riskinin bulunduğunu anlatım eden Varol, “Bu risk alt yapı sorunlarının çözülmesi ya da çözülmemesiyle bağlantılı. Depremin ikinci ayında sahada verilmesi gereksinim duyulan birinci basamak sıhhat hizmetlerinin verilip verilmediği de istila riskinin durumunu değiştiriyor” dedi.

Çadır kentlerin barınma koşullarının iyi olmadığını, konteynır alanlarının barınma koşullarının görece daha iyi bulunduğunu anlatım eden Varol birden fazla insanoğlunun ise sokaklarda kurduğu çadırlarda yaşadığını söyledi. Şiddetli yağmur sebebiyle de zelzele bölgesinin negatif etkilendiğini anlatım eden Varol, “İyileştirmelere karşın çoğu insanoğlunun temel hak olan barınma hakkı, kalifiye beslenme hakkı ve temel sıhhat erişimine kavuşması kısıtlı. Bunlar olmadan sıhhatli olabilmek olası değil. Tüm bunların ışığında istila riski her vakit var” dedi. Varol laflarını şu şekilde sürdürdü:

“İnsanlar ambalajlı su kullanmaya devam ediyorlar, şebeke suyu çoğu yerde veriliyor fakat buna karşın yağan şiddetli yağmurların etkisiyle içilmesi önerilmiyor. Depremin ikinci ayında hala içme suyu güvenilir değil. Beslenme de kimi yerlerde derli toplu sağlanamıyor. Bulaşıcı rahatsızlık riski her vakit var. Uyuzun yaygın bulunduğunu biliyoruz. Havaların soğuk olduğu dönemlerde bilhassa çocukluk döneminde akut teneffüs yolu rahatsızlıklarını biliyoruz. Ama istila anlamında şu an şu var diyemeyiz. Havaların ısınması ve gereksinim duyduğumuz sıhhatli suyun erişiminde sıkıntıların olması gelecekte kolera dahil birden fazla ishalli hastalığın görülebileceğini bizlere düşündürüyor.”

Prof. Dr. Gamze Varol

‘MOLOZLARIN KAYNAĞINDA AYRIŞTIRILMASI GEREKİYOR’

Asbestle alakalı milli mevzuatın aleni olduğunu, asbestli olduğu kabul edilen evlerin materyallerinin ayrıştırılarak uzaklaştırılması icap ettiğini anlatım eden Varol, yıkımın boyutunun oldukça yüksek bulunduğunu söyledi. Ağır hasar görmüş binaların kontrollü şekilde yıkılması icap ettiğini söyleyen Varol, bu binalar içindeki kimyasalların da tehlikeli olduğuna dikkat çekti. Enkazların mevzuatlara makul kaldırılması icap ettiğini söyleyen Varol, oldukça ciddi bir rahatsızlık yüküyle yüz yüze kalınabileceğini anlatım ederek laflarını şu şekilde sürdürdü:

“Asbestin havada ne kadar olduğu, insanların ne kadar maruz kaldığı, insanların yaşamış olduğu bölgelere ne kadar geçmiş olduğu bilinmiyor. Günü kurtaran politikalarla molozları uzaklaştırdık diye seviniyor olabiliriz fakat gelecekte bunun görünmeyen bir sıhhat yükü ve maliyeti olacak. Asbestin oldukça ufak bir miktarı bile bizim sağlığımızı negatif etkileyebilir. Asbest liflerini ne kadar soluyacaklarını ve ne kadar oranda bulunduğunu bilemiyoruz. Molozların insan yerleşim yerlerinden uzak tutulması, kaynağında ayrıştırılması gerekiyor. Asbest ölçümü yapılıyorsa da bizimle paylaşılmıyor. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı OHAL sebebiyle asbest araştırmaları, hava araştırmaları dahil tüm etraf araştırmalarını durdurdu. Ortamda bizim bunu ölçeceğimiz bir laboratuvar da yok zira bakanlığın izni yok. Dolayısıyla sorumluluklar kamunun. Kaygılarımız oldukça büyük. Kamunun yurttaşın kaygılarını giderecek detayları ivedilikle bizimle paylaşmasını bekliyoruz. Bilimsel incelemelerin yapılmasının önünü açacak bazı mekanizmaların hayata geçirilmesini bekliyoruz.”