Anayasanın İlk Dört Maddesi Nedir ve Neden Değiştirilemez?

Anayasa, bir ülkenin hukuku başta olmak suretiyle birçok alandaki işleyişini belirleyen temel kurallardır. Ülkemizde bugüne dek 4 değişik anayasa uygulandı ve bu anayasalar üzerinde birçok değişim yapıldı. Ancak bugün yürürlükte olan 1982 anayasasının ilk dört maddesi değiştirilemez ve hatta değiştirilmesi öneri dahi edilemez. Peki öteki maddeler değil de neden anayasanın ilk dört maddesi değiştirilemez?

Pek oldukça şahsa ve hukukçuların büyük bir kısmına göre anayasanın ilk dört maddesi demek, nice zorluklarla var ettiğimiz Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin temelleri demektir. Bazıları ise bu maddeleri sadece kağıt üzerinde yapılacak bir değişim gibi görüyor. Elbette mevzu ile ilgili birçok değişik görüş var fakat biz bu tarz şeyleri hukukçuların uzmanlığına bırakalım ve anayasanın ilk dört maddesi nedir, niçin değiştirilemez bunu görelim.

Temelden başlayalım; anayasa nedir, niçin önemli?

Anayasa, bünyesinde ülke üstündeki egemenlik haklarının kullanım yetkisinin devlete verildiğini ve iyi mi uygulanması icap ettiğini yayınlayan bir sosyal sözleşmedir. Bütün hukuk kurallarından üstündür. Devlet yapısını, idare organlarını, bu organların işleyişlerini, temel haklar ile temel özgürlükleri belirleyerek bir sınır çizer.

Anayasa niçin mühim sorusunun cevabı bu tanımda gizli. Sayısız kanun, yönetmelik, genelge, direktif çıkarılabilir; fakat bunların hiç bir anayasaya aykırı olamaz. Çünkü anayasa, devletin tatbik sınırlarını çizdiği gibi vatandaşın da hürriyet alanını belirler. Elbette detaylarına sadece mevzunun uzmanı hukukçular hakim olur fakat her vatandaş, ülkesinin anayasasında kendisine tanınmış özgürlükleri bilmeli ve bu tarz şeyleri savunmalıdır.

Anayasanın ilk dört maddesi nedir?

Şu anda Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde yürürlükte olan ve 18/10/1982 kabul tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ilk dört maddesi tam anlamıyla sözcük sözcük bu şekildedir. Buradaki irtibat üstünden Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi resmi web sitesinin anayasa sayfasını açarak tam ve en aktüel metne ulaşabilirsiniz.

Anayasanın ilk dört maddesi ne anlama geliyor?

Yukarıda tam anlamıyla sözcük sözcük verdiğimiz anayasanın ilk dört maddesi, aslında Türkiye Cumhuriyeti’nin temel yapı taşlarını oluşturuyor diyebiliriz. İlk madde ülkemizin idare yapısını belirliyor. İkinci madde, ülkemizin iyi mi bir devlet bulunduğunu ve iyi mi yönetilmesi icap ettiğini belirliyor. Üçüncü madde dil, bayrak, marş, başkent gibi bizi biz yapan temel değerleri belirliyor. Dördüncü madde de ise devletimizin bu temel değerlerini koruma dibine alınıyor.

Bu topraklarda yetişmiş hepimiz biliyor ki Türkiye Cumhuriyeti demek, sayısız şehit ve gazimizin ne kadar minnet duysak azca duracak çabalarıyla kurulmuş bir devlet demektir. Anayasanın ilk dört maddesi işte bu çabaların boşa gitmediğinin bir kanıtı olarak karşımıza çıkıyor. Her ülkenin olmazsa olmaz değerleri vardır. Bizim ülkemizin asli değerleri de anayasanın ilk dört maddesinde belirtiliyor.

Anayasanın ilk dört maddesi niçin değiştirilemez?

Anayasanın ilk dört maddesi değiştirilemez zira dördüncü maddede bu vaziyet aleni bir halde dile getirilmiştir;

IV. Değiştirilemeyecek hükümler

MADDE 4- Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki yargı ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi öneri edilemez.

Pek oldukça hukukçuya göre anayasanın ilk dört maddesi, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin teminatıdır. İlk dört maddede yapılacak değişimler sonrası ülkemiz, bildiğimiz ülke olmaktan çıkabilir. Bu nedenle anayasanın ilk dört maddesi değiştirilemez ve değiştirilmesi öneri dahi edilemez maddesi birçok hukukçu için doğru bir kuraldır. Elbette mevzu ile ilgili birçok değişik görüş de var fakat bu uzmanların ilgilenmesi ihtiyaç duyulan bir konudur.

Anayasanın ilk dört maddesi değiştirilebilir mi?

Anayasanın ilk dört maddesinin değiştirilemez olması aslında ilginç bir paradokstur. Çünkü anayasanın dördüncü maddesinde anayasanın ilk üç maddesinin değiştirilemez olduğu belirtiliyor. Ancak dördüncü maddenin değiştirilemez bulunduğunu söyleyen bir madde yok. Yani bu açıdan bakarsak anayasanın dördüncü maddesi değiştirilmiş olduğu vakit anayasanın ilk üç maddesi de değiştirilebilir olacaktır.

Anayasanın ilk dört maddesi değiştirilebilir mi sorusunun cevabı için evet değiştirilebilir demek bu nedenden dolayı mümkün. Ancak bu şekilde bir durum, düzgüsel şartlar altında olası olsa dahi makul değildir. Yani bir gün bir hükümet çıkarak anayasayı ve ülkenin bütün değerlerini yerle bir edebilir. Böyle bir durumda anayasada ne yazarsa yazsın pek bir anlam anlatım etmez zira anayasanın gücü, kuvvetli bir hukuk devletinde vardır.

Toparlamak gerekirse; anayasanın ilk dört maddesi değiştirilebilir, bu imkânsız bir vaziyet değil. Ancak sıradan bir vaka da değil. Böyle bir durumun yaşanması durumunda birçok temel hukuk kuralı da değişmeye aleni hale gelecektir ve daha da kötüsü, ülkenin temel değerleri üzerinde yapılacak bu tür değişikliklerin sonu kimsenin istemediği bir noktaya gelebilir. Elbette, mevzu ile ilgili değişik görüşler bulunduğunu tekrardan hatırlatmakta fayda var.

Osmanlı’da ve Türkiye Cumhuriyeti’nde anayasalar:

• 1808 – Sened-i İttifak: Anayasa değildir fakat Türk tarihli ilk anayasal kanaat temelli belgedir.
• 1876 – Kanun-i Esasi: Türk tarihinin ilk anayasasıdır. Bir devre kaldırılmış, 1908 senesinde tekrardan yürürlüğe konmuştur.
• 1921 – Teşkilat-ı Esasiye: Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldıktan sonrasında açılan kısa bir metindir.
• 1924 – Teşkilat-ı Esasiye: Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk anayasasıdır.
• 1961 – Anayasa: 1960 darbesi sonrası oluşturulmuş ve ilk kez anayasa olarak adlandırılmıştır.
• 1982 – Anayasa: 1980 darbesi sonrası oluşturulmuştur. Bugün değişimler yapılsa bile yürürlüktedir.

Devletimizin temel yapı taşlarını oluşturan anayasanın ilk dört maddesi nedir, niçin değiştirilemez gibi dört gözle beklenen soruları yanıtladık ve mevzu ile ilgili bilmeniz ihtiyaç duyulan detaylardan bahsettik. Elbette mevzu hakkındaki en doğru yorumu gene mevzunun uzmanı hukukçular yapacaktır. Düşüncelerinizi yorumlarda paylaşabilirsiniz.