Borç krizindeki Evergrande, soruşturma çıkmazında iflasa doğru ilerliyor

Çin’in borç krizindeki inşaat ve emlak firması Evergrande, ödeme güçlüklerine ayrıca ile ilgili başlatılan soruşturmalarla adım adım iflasa yaklaşıyor.

İnşaat sektöründe dünyanın en büyük yatırımcılarından olan firmalar grubunun, vadesi dolan borçlarını tekrar yapılandırmak için hazırladığı plan, düzenleyici kurumların ve adli makamların yürüttüğü soruşturmalar sebebiyle çıkmaza girdi.

Evergrande, 24 Eylül’de Hong Kong Borsası’na yapmış olduğu bildirimde, Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu ile Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonunun, firmanın borç yapılandırması için hazırladığı plana “idari tedbir” koyduğunu bildirdi.

Bildirimde, şirketin, ana iştiraki Hengda Gayrimenkul Grubu’na yönelik yürütülen soruşturmada alınan “idari tedbirler” sebebiyle yeni borç tahvili çıkaramayacağı belirtildi.

Açıklamanın sonrasında firmanın hisseleri, dün gün içerisinde yüzde 21,8 kıymet kaybederken, grubun 2 senedir süren borç sorunlarını çözüp çözemeyeceğine dair soru işaretleri arttı.

Çin’in GSYH’sinin yüzde 2’si kadar borcu var

Evergrande’nin 2022 sonunda 2,4 trilyon yuana (yaklaşık 330 milyar dolar) ulaşan toplam borç yükümlülüğü, Çin’in gayrisafi yurtiçi hasılasının (GSYH) aşağı yukarı yüzde 2’sine mukamele geliyor.

Şirket, vadesi geldiği halde ödeyemediği için temerrüde düşen 12,6 milyar yuan (1,7 milyar dolar) dış borcu sebebiyle alacaklıların açmış olduğu birden fazla davayla yüz yüze bulunuyor.

Çin’de emlak sektöründeki süregelen durgunluk ve mesken satışlarında azalma sebebiyle ödeme güçlükleri derinleşen şirket, 25 ve 26 Eylül’de kreditörlerle borç yapılandırmasını görüşmek suretiyle planladığı 6 toplantıyı iptal etti.

İptallere gerekçe olarak “satışların beklenenden zayıf olması” ve “yapılandırma koşullarını tekrar değerlendirme ihtiyacı” gösterildi.

Şirket, 30 Ekim’de Hong Kong’da görülecek ilk dava duruşmasına kadar alacaklılarıyla anlaşmaya varamazsa, borçları karşılığında varlıkları haczedilmeye başlanabilir.

Varlık idare birimi soruşturuluyor

Evergrande, 16 Ağustos’ta borsaya yapmış olduğu bildirimde, ana iştiraki Hengda Gayrimenkul Grubu’nun, malumat paylaşımı kurallarını ihlal etmiş olduğu şüphesiyle otoritelerce soruşturulduğunu duyurmuştu.

Şirketin mevcudiyet yönetimi iştiraki Evergrande Finansal Varlık Yönetimi’nin, “gölge bankacılık” faaliyetlerine yönelik kapsamlı adli soruşturmanın odağında olduğu anlaşılıyor.

Şirketin, bireysel müşterilere sattığı menkul varlıklardan elde etmiş olduğu gelirleri, düzenlemelere aykırı olarak mesken projelerinin finansmanında kullandığı iddia ediliyor.

İştirakin merkezinin bulunmuş olduğu Şıncın şehrinde polis, 18 Eylül’de “şirketin birtakım çalışanlarının” tahkîkat kapsamında gözaltına alındığını bildirdi.

Gözaltına alınanların kimliği açıklanmazken, milli basın organlarına sızan bilgilerde, aralarında Genel Müdür Du Liang ve Genel Müdür Yardımcısı Yao Bıncai’nin olduğu idare edici düzeyinde 10’dan fazla kişinin, “yasa dışı fon toplama” şüphesiyle soruşturulduğu ileri sürüldü.

Evergrande, 2021’de aralarında kendi çalışanlarının da bulunmuş olduğu 70 bin müşteriye toplam 40 milyar yuan (5,47 milyar dolar) değerindeki menkul mevcudiyet için nema ödemekte başarısız olmuştu.

Eski öbek yöneticileri de gözaltında

Ekonomi ve finans haberleri servisi Caixin’in, “konu ile ilgili bilgili kaynaklara” dayandırdığı haberine göre, Evergrande’nin eski Üst Yöneticisi (CEO) Şia Haycun ve eski Mali İşler Koordinatörü (CFO) Pan Darong da gözaltında tutuluyor.

Şia ve Pan, 2021’de grubun krediler için üçüncü taraflara güvence gösterdiği banka mevduatlarını, iştiraklerine yönlendirdiğinin anlaşılmasıyla ortaya çıkan skandal sebebiyle temmuzda çekilme etmişti.

Öte taraftan grubun 16 Eylül’de devlete devredilen sigorta firması Evergrande Hayat Teminat’ın eski yöneticisi Cu Cialin’in de 17 Eylül’de gözaltına alındığı bildirildi.

Ulusal Mali Düzenleme İdaresi, yeni oluşturulan, devlete ait Haigang Hayat Sigorta Şirketinin, Evergrande iştirakini bütün varlıkları ve yükümlülükleriyle devraldığını duyurmuştu.

İştirakin “ciddi borç ödeme sorunları olduğunu” işaret eden yetkililer, “yakın kontrol ve risk çözümüne gereksinim duyulduğunu” vurgulamıştı.

İnşaat alanında en büyük yatırımcıydı

İş insanı Şu Ciayin tarafınca 1996’da “Hengda Grup” adıyla Çin’in güneyindeki Guangcou şehrinde kurulan şirket, büyük şehirlerdeki büyük ölçekli mesken ve kentsel dönüşüm projelerine yapmış olduğu yatırımla hızlıca dünyanın en büyük inşaat ve emlak şirketlerinden biri haline geldi.

2009’da Hong Kong Borsası’ndaki halka arzında 722 milyon dolar yatırım toplayan şirket, 2018’de inşaat sektöründe dünyanın maksimum gelir sağlayan firması oldu.

Çin genelinde 280’den fazla şehirde 1300’den fazla inşaat projesi gerçekleştiren şirket, 120 binden fazla çalışana istihdam sağladı.

Yılda aşağı yukarı 600 bin mesken üreten şirket, Çin’de mesken arzının mühim bir bölümünü karşılıyordu.

Ana etkinlik kolu inşaat olan şirket, mevcudiyet yönetiminden elektrikli vasıta üretimine, tema parklarından yemek meşrubat markalarına kadar değişik alanlarda da yatırımlar yaptı, ülkenin en etkin futbol kulüplerinden biri olan Guangzhou FC’nin işletmesini üstlendi.

Problemlerin başlangıcı

Çin hükümetinin inşaat ve emlak sektöründeki sağlıksız büyümeyi engellemek için 2020’den itibaren bankaların ve finans kuruluşlarının sektöre verdiği kredilere nispet sınırlaması getirmesi, Evergrande’nin borçlarını çevirmekte sıkıntıya düşmesini tetikleyen en mühim faktör olarak görülüyor.

Ülkenin süratli ekonomik gelişme kaydettiği yıllarda yan iş kollarıyla gayrisafi yurt içi hasılanın aşağı yukarı yüzde 20’sini oluşturan sektör, “büyük borç-büyük yatırım” döngüsüyle ilerliyordu.

Çin’de 2019 sonunda başlayan Kovid-19 salgını, mesken yatırımlarında ve satışlarında durgunlukla bu döngüde ciddi kesintiye yol açtı.

Sektördeki durgunluk yatırımcıların borçlanmasını aniden problemli hale getirdi. Üstelik Çin hükümeti de hem aşırı borçlanmanın finansal sistemde doğurduğu risklerden hem de piyasadaki spekülasyonun mesken fiyatlarını aşırı artırmasından rahatsızdı.

Devlet Başkanı Şi Cinping’in “Konutlar yaşamak içindir, vurgunculuk için değil.” laflarıyla harekete geçen düzenleyici kurumlar, gayrimenkul şirketlerine borç kısıtlamaları getirmeye kadar verdi.

“Üç kırmızı çizgi”

Hükümet, aralarında Evergrande’nin de olduğu 12 büyük gayrimenkul şirketine devlet bankalarından borçlanabilmeleri için “üç kırmızı çizgiye” uyma şartı getiren yönetmelik sundu.

Yönetmelikle, şirketlere toplam varlıklarının toplam borçlara oranının yüzde 70’ten fazla olmaması, net borcun öz sermayeyi aşmaması ve nakit varlıkların kısa dönemli borçlardan ya fazla ya da en azından eşit olması kriterleri getirildi.

Evergrande, o sırada borçlanma kriterlerin hiçbirini sağlayamayacak durumdaydı. Şirket, ertesi sene borçlanma engellemelerinin etkilerini hissetmeye başladı, Eylül 2021’de vadesi gelen iki yurt dışı borç tahvilinin faizini ödemede 2 kez başarısız oldu.

Bu büyüklükteki bir firmanın cüzi boyuttaki dış ürem ödemelerinde dahi sıkıntıya girmesi, daha geniş ölçekli bir borç krizinin kapıda bulunduğunu gösteriyordu.

Borç yönetimi çabaları

Yeni borç bulmakta sorun yaşayan şirket, varlıklarını satarak borçlarını karşılama çabasına girişti.

Evergrande, 29 Eylül 2021’de, Liaoning eyaletinde ortağı olduğu Şıncing Bankasındaki hisselerini aşağı yukarı 10 milyar yuana (yaklaşık 1,5 milyar dolar) kamuya ait bir mevcudiyet idare şirketine sattığını bildirdi.

Öte taraftan şirketin, Ekim 2021’de emlak idare birimi Evergrande Emlak Hizmetleri’nin yüzde 50,1 hissesini 20 milyar Hong Kong dolarına (yaklaşık 2,5 milyar dolar) Guandong merkezli bir diğer inşaat grubuna olan Hopson İnşaat Holding’e devretme girişimi sonuçsuz kaldı.

Guangdong eyalet yönetimi, Aralık 2021’de Evergrande’nin borçları için temerrüde düşmesini önlemek suretiyle risk idare uzmanlarından oluşan kurul görevlendirdi.

Yurt haricinde batkı korumasına başvurdu

2021’deki 476 milyar yuan (yaklaşık 65 milyar dolar), 2022’de 105 milyar yuan (yaklaşık 15,7 milyar dolar) zarar açıklayan firmanın toplam borç yükü, 2022 sonu itibarıyla 2,4 trilyon yuana (yaklaşık 330 milyar dolar) çıktı.

Bu yıl, borçları sebebiyle çoğu kez temerrüde düşen şirket, 17 Ağustos’ta ABD’de batkı koruması için mahkemeye başvurdu.

Manhattan İflas Mahkemesine meydana getirilen başvuruda, borçlarının tekrar yapılandırılması sürecinde firması dava etmek ya da ABD’deki varlıklarını dondurmak isteyen alacaklılara karşı korunma istek edildi.

Evergrande’nin Hong Kong Borsası’nda Temmuz 2020’de pay başına 25,80 Hong Kong dolarından prosedür gören hisseleri dün 0,43 Hong Kong dolarına kadar geriledi. Şirket, geçen müddette piyasa değerinden 42,8 milyar dolar kaybetti.

Analistler, fena tabloya ayrıca adli soruşturmayla çıkan yeni engeller ve problemlerin firması daha oldukça iflasa yaklaştırdığı değerlendirmesini yapıyor.