İşte EYT’de tüm merak edilenler: Primi yetmeyen ne yapabilir?

Emeklilikte yaşa takılan (EYT) 1.5 milyon şahıs yeni yılda emekliliğe hak kazanacak. EYT düzenlemesi büyük coşku yaratırken 8 Eylül 1999 tarihinde ilkin işe başlayan hepimiz emeklilik hesabı yapıyor.

Çalışan işçiler “meslek hastalığı”, memurlar da “vazife malulü” kapsamında bulunuyor. İşini hazırlamaya mani sıhhat problemi olanlar vergi indirimi talebinde bulunarak erken emekli olabilir. EYT ve basit emeklilik konusu ile ilgili dört gözle beklenen soruların yanıtları şöyle:

EYT’den yararlanabilmem için 60 prim günüm noksan ne yapabilirim?

Erkeklerde askerlik borçlanması, hanımlar doğum borçlanmasına rağmen noksan prim var ise isteğe bağlı sigorta opsiyonu bulunuyor. İsteğe bağlı sigortayla noksan primleri doldurarak da emekli olunabilir. E-devlete girerek yaptırabilirsiniz. Primini tamamlayanlar emekli olabilecek. Bağ-Kur’lular için primlerini ihya etme imkânı da bulunuyor. Yasa menfaat çıkmaz prim şartı netleştiğinde borçlanmanızı yapın. Asgari ücret arttığında borçlanma maliyetleri de artacak. Düşük miktardan borçlanma imkânı elde edilecek.

EYT yasası menfaat çıkmaz emekli olmak zorunda mıyım?

Öyle bir zorunluluk bulunmuyor. İsteyen dilekçesini vererek emekli olabilir. Özel sektörde çalışanlar emekli olduktan sonrasında işverenle karşılıklı anlaşmaya dayalı olarak çalışmaya devam edebilir. Emekli olduktan sonrasında kamuda çabalama halinde ise aylık kesilir.

Hem SSK hem Bağ-Kur’lu çalışanların emekliliği iyi mi hesaplanacak?

Sigortalı çalışmaya 2008 öncesi başlayıp, çok sayıda statüde çalışanların hizmet birleştirmesi üzere emekliliğinde son 7 sene (prim günü) içerisinde en çok çalışılan statünün koşulları aranıyor. Sürelerin eşit olması halinde son çalışılan statü dikkate alınır. 2008 sonrası çalışmaya başlayanlarda ise son 7 yılda değil, bütün çabalama hayatı süresince en çok çalmış olduğu statüye bakılıyor. Sosyal emniyet mevzuatına göre bir sene 360 gün, 7 sene ise 2520 gündür. Buna göre, son 2520 prim gününde en çok hangi statüde prim günü bildirilmiş ise o statüden emekli olunur.

Sağlık sorunlarım sebebiyle emeklilik için ne yapmam gerekiyor?

Çalışma, kazanma gücünün tamamı ya da bir kısmını yitirme halinde devamlı gelir yitirilmesine yol açan fiziksel risk olarak anlatılan malullük halinde erken emekli olunabilir. Geçici malul aylığının kalıcı olması için bir rahatsızlık sebebiyle çabalama gücünde minimum yüzde 60 oranında yitik olduğuna dair sıhhat tutanağı gerekiyor. Rapor için toplumsal emniyet merkezine başvurarak yetkili hastanelere sevk istenir. Ağır hastalıklarda malul aylığı bağlanması için minimum 10 sene sigortalı ve 1800 gün prim ödeme koşulu bulunuyor. Prim gün sayısı borçlanarak tamamlanabilir.

Emeklilik için vergi indiriminden kimler yararlanır?

Sağlık problemleri sebebiyle işe gitmekte zorlananlara emeklilik işlemlerinde birtakım ayrıcalıklar tanınıyor. Gelir vergisi matrahından meydana getirilen tenzilat bunlardan biri. Şeker hastası ya da astım hastası olanlar da sıhhat kurulundan alınan yeterlilik tutanağı ile vergi indirimine başvurabiliyor. Alınacak vergi indirimi ile SGK’ya meydana getirilen müracaat kararında da erken emekli olunabilir.

EYT kapsamında mıyım, derhal emekli olabilecek miyim?

8 Eylül 1999 tarihinden ilkin uzun sigorta kollarında çalışmış olmanız şart. Bu tarih de dâhil olmak üzere priminiz yatırılmış olacak, fiili çabalama olacak. SSK’lılar için minimum 5.000 prim gününüz olacak, adamların 25 yılı tamamlaması gerekiyor, hanımlar 20 yılını tamamladı. Kadınlar esasen 20 yılını tamamladı. E-devlete girerek koşullarınıza bakın ve bu üç şarta sahipseniz yasadan yararlanacaksınız. Bağ- Kur’lu olanlarda hanımlarda 7.200, erkeklerde 9 bin prim gününe gereksinim bulunuyor. Ancak bu vaziyet da yasada netleşecek.

Süreç hepimiz için aynı mı, engelli emeklilik koşulları ne?

Maluliyet tespitinde sigorta ayırımı bulunmuyor. Türk Silahlı Kuvvetleri, İçişleri Bakanlığı, hususi emniyet hizmetleri ve düzgüsel sigortalıların maluliyet tespitinde her bir kurumun sıhhat yönetmelikleri dikkate alınıyor. Malulen emekli olamayan engelli hakkıyla da emekliliğe hak kazanabiliyor. Malulen emekli olmak için lüzumlu sigortalılık süresi, prim koşulunu yerine getiremeyen engellilik belirlenmesi yaptırarak emekli olabilir.

Kanser tanısı konulan bir şahıs kalıcı malul aylığı alır mı?

Tüm kanser hastalarında tanı konulduktan sonrasında bir sene içerisinde başvurulması şartıyla 18 ay maluliyet aylığı bağlanıyor. Bazı hastalarda da tanı konulduğunda 12-24 ay aylık bağlanabiliyor. Kan kanseri tedavisinde bu süre 24 ayken, kemik iliği nakli yaptıranlar da 12 ay uygulanıyor. Bu süreler, tedavisi tamamlanamayanlar için, rapor almak üzere uzatılabiliyor.