‘Şimdinin gerçeği, gelecekte bir öykü olacak’

Matt Haig, muasır İngiliz edebiyatının değerli isimlerinden biri olarak bilinir. Blue Peter Kitap Ödülü’nü kazanan ve Carnegie Madalyası’na üç sefer aday yayınlanan Haig, çoksatanlar listelerinin de olmazsa olmaz isimlerinden biridir. Üstelik sadece İngiltere’de değil, çevrildiği kırktan fazla lisanda de bu türlü bu.

3 Temmuz 1975’te doğar Haig. Sheffield’de, ufak bir bölgede büyür. Beşerlerle ortasındaki uyumsuzluk ta çocukluğunda başlar, yaşı ilerledikçe uyumsuzluğu da katlanarak artar. Yirmili yaşında depresyonu o kadar bir noktaya ulaşır ki intihar teşebbüsünde bulunur.

Gözünde asla bir şeyin pahasının kalmadığı bu günlerde tabibi ona her ne kadar deva ve antrenman reçetesi verse de onun ruhuna aslolan hoş gelen şey yazmak olur. Ne zaman kendini içerisinden çıkmadığı bir karanlıkta hissetse oturup müellif; tüm ıstıraplarını, acılarını, yalnızlığını döker. Onu yazarlığa iten temel motivasyonlardan bir tanesi de zaten bu olur.

Türkçedeki birinci kitabı ‘Ölü Babalar Kulübü’nden (2008) şimdiye kadar toplamda on bir yapıtı çevrilen Haig’in son olarak yayınlanan kitabı ‘İnsanlar’ geçtiğimiz günlerde raflardaki yerini aldı. ‘Zamanı Durdurmanın Yolları’, ‘Nevrotik Bir Gezegenden Notlar’, ‘Gece Yarısı Kütüphanesi’yle beraber Domingo Yayınları etiketini taşıyan ‘İnsanlar’ın çevirmenliğini ise Elif Ersavcı üstlendi.

‘SAVAŞ, YANLIŞ SORUNUN CEVABIDIR’

Profesör Andrew Martin, dünyanın en güç matematik problemi olarak düşünülen ve 1859’da ortaya atılan Riemann hipotezini çözer. Dünya çapında bir ün ve servet pahasında bir ödül sadece bir kol aralığındadır ama Martin o akşam bir yol kenarında çırılçıplak olarak uyanır. Küçük bir kazanın akabinde tekrar çıplak olarak kentte dolaşınca, gözaltına alınıp tedavi için hastaneye götürülür. Saatler sonra meskenine döndüğünde her şey olağanlaşmış suretiyle görünür ama Martin ne reel muntazam bir şey anımsar ne de insani durumlara tabii yansılar verir; büsbütün değişmiş üzeredir.

Martin’in Riemann hipotezini çözmesi, uzaydaki en gelişmiş medeniyetlerden biri olan Vonnadoryalılar tarafınca tehlikeli bulunur zira dünyanın matematikte gelişmesini istemezler. Buna müsaade verirlerse, zaten şiddete meyilli olan insan cinsinin daha büyük problemler yaratacağını düşünürler. Bu yüzden Martin’i ortadan kaldırıp yerine o kadar da yetişmiş olmayan bir Vonnadoryalıyı geçirirler. Vazife oldukça açıktır: Riemann hipotezinin ispatını yok et ve bunu bilen herkesi öldür.

Çabucak söyleyeyim; bu bir polisiye roman değil. Ortada çözülmesi ihtiyaç duyulan bir gizem var kuşkusuz ama bu gizem “yabancının” üstüne değil, şahsen bir tıp olarak insanın, hatta muasır insanoğlunun üstüne heyeti; hem de tüm makul ve berbat yanlarıyla.

‘BİLDİĞİNİ DÜŞÜNME – DÜŞÜNDÜĞÜNÜ BİL’

‘İnsanlar’, sekizinci kitap olsa da, Los Angeles Times’a verdiği bir röportajında bunun birinci kitabı bulunduğunu söyler Haig. Gerekçesiyse hayatında gizlidir:

Haig depresyonun ve intiharın eşiğinde olduğu günlerde kendini toplumdan soyutlamış, çabucak her şeyle ortasına uzaklık koyduğundan beşere da, insani linklere de yabancılaşmıştır. Adeta diğer bir gezegenden Dünya’ya gelmiş üzeredir. Haig’deki bu yabancılaşma, ‘İnsanlar’ın çıkış fikrini oluşturur. Elbette işin içerisinde ne Profesör Martin vardır ne de matematik sorunları, hatta Haig müellif olmak isteyip istemediğinin bile bilincinde değildir. Lakin buradan edinmiş olduğu his o aşama reel ve etkileyicidir ki ama bir Vonnadoryalının üstüne oturtulabilir.

Üstte ‘İnsanlar’ın polisiye olmadığını söylemiştik; şunu da söyleyelim: ‘İnsanlar’, bildik bir bilim kurgu da değil. Çıkış noktası her ne kadar aksiyonel bir maceraya kapı aralasa da Haig’in bunu işleyiş şekli oldukça farklı. Beşere ve dünyaya yabancılaşmış bir canlının gözü bizlere tüm ezberlerimizi, hakikat bildiklerimizi sorgulatabilir ne de olsa. Haig bunu şu halde laf eder: “Bazen resme bakmanın en muntazam yolu birkaç adım geri gitmektir ve cinsimizin büsbütün haricinde olan bir anlatıcıya haiz olmak, insan hayatına bakmak için atabileceğim en geri adımdı.”

Bir de bu adımın derinliğini belirleyen etmenlerin başlangıcında Vonnadoryalıların düşünme şekli gelir: Vonnadoryalılarda her şey mantıklı ve rasyoneldir. Bu biçimde düşünerek oluşturdukları komünal hayatta vefata bile deva bulmuşlardır. Ayrıyeten dinleri, endişeleri, tutkuları yoktur. İşte bu türlü bir Vonnadoryalı, hisleriyle hareket eden, şiddete meyilli insanların egemenliğindeki ilkel ve zayıf bir medeniyete geldiği zaman en basit şeyi bile talep eder istemez şaşkınlıkla karşılar.

‘DİL BİR MECAZDAN İBARET. HAKİKAT AŞKTADIR’

Haig’in “yeniden doğumunun” akabinde aşağı yukarı on sene üstüne düşündükten sonra yazdığı ‘İnsanlar’ın en dikkat cazip kısımlarından biri, 97 husustan oluşan “Bir Beşere Tavsiyeler”dir sanıyorum. Haig, genellikle kitaplarını kısa kısımlara ayırarak muharrir ama bu kısım onun estetiğine nazaran birazcık uzundur.

“14. Hayatında 25.000 gün olacak. Bunların bir kısmını unutamayacağın formda yaşadığından emin ol.

73. Kimse seni anlamayacak. En nihayetinde değerli de değil bu. Kıymetli olan senin kendini anlaman.”

Bu ve buna örnek 97 unsur, her ne kadar kitabın kurgusuna içkin olsa da Haig aslında bu tarz şeyleri yirmili yaşlarda intihar etmek suretiyle olan kendisine yazdığını söyler. Hatta 87. unsurda “Kendini öldürme. Dört bir yanın zifiri karanlık olduğunda bile kendini öldürme,” diye müellif.

Probleme bu perspektiften bakınca her şey daha bir manalı görünür.

Bir Vonnadoryalının asla bilmediği bir gezegene gelip kendisine verilen buyrukları bile sorgulamasına yol açacak kadar müziği, şiiri, bir iki insanı ve bir köpeği “sevmesi” yazdırır bu hususları, zira “biliyorsunuz, eğer karanlık bir yerdeyseniz, zaman uzaydır ve onun içerisinde ilerlemeye devam edersiniz ve eğer gereğince uzun mühlet dayanabilirseniz, sonunda birazcık fer olacaktır”.

Bitirmeden şunu da söyleyeyim; Haig’in kimi kitapları sinemaya ve diziye uyarlanma evresinde. Bunlardan bir tanesi de ‘İnsanlar’. Hatta projenin senaristi şahsen kendisi ki bu daha da coşku verici. Kitabı okuyunca ne demek istediğimi anlayacaksınız.

Son cümle de bir uzaylı tavsiyesi olsun:

“61. Şayet günün birinde nüfuz sahibi biri olursan insanlara şunu anlat: Bir şeyi yapabiliyor olmanız onu yapmanızı gerektirmez. İspatlanmamış teorilerde, öpülmemiş dudaklarda ve koparılmamış çiçeklerde bir güç ve hoşluk vardır.”

Bir yanıt yazın Yanıtı iptal et