Türkiye’nin Afrika modeli Batı’yı tahtından etti! Kıtaya imzamızı attık

Sağman, AA Tahlil’in, Afrika Günü için hazırladığı Afrika Evrakı kapsamında Türkiye-Afrika bağlantılarını kıymetlendirdi.

Soru: Afrika’yı yeterince tanıyor muyuz? Afrika’ya dair bildiklerimizin ne kadarı gerçek?

Sağman: Biz Afrika’yı Kuzey Afrika ile hudutlu tutuyoruz ve Sahra Altı Afrika’yı yeterince tanımıyoruz. Çoklukla Güney Afrika’yı biliyoruz. Afrika konusu ile ilgili bazı yanlış imajlar var. Afrika’yı sadece tek ülke olarak görenler bile var. Halbuki Afrika, 54 ülkesi ve 1,2 milyar nüfusa ve olağanüstü potansiyellere haiz bir kıta. Fakirlik var, çatışmalar var, istikrarsızlıklar var ama bunlar dünyanın neresinde yok ki? Bugün Ukrayna’da savaş var. Afrika’yı sadece bu negatif özellikler ile kısıtlamak reel değil. Afrika olağanüstü bir potansiyele sahip. Hem insan gücü açısından (nüfus olarak) hem de ekilebilir ziraat alanları açısından olağanüstü bir potansiyel var Afrika’da. Doğal kaynaklarından bahsetmiyorum bile. ‘Afrika geleceğin kıtası’ deniliyor ama Afrika günümüzün de kıtası. Lakin ne yazık ki Afrika, zamanı gerçekler ve geçmişinden meydana gelen bazı kahırlar ile boğuşan bir kıta olarak anılıyor.

Soru: Türkiye-Afrika ilgilerinin oldukça uzun bir geçmişi var. Türkiye’nin Afrika’da 2012 senesinde sadece 12 büyükelçiliği varken günümüzde 43 büyükelçiliği bulunuyor. Bu 10 yılda Türkiye-Afrika münasebetleri iyi mi gelişti?

Sağman: Türkiye, Afrika ile zamanı olarak uzun bir ilgiler geçmişine haiz ama diplomatik açıdan bakıldığında 2012’den bu yana olağanüstü bir ivmelenme kelam konusu. Şu an Türkiye’nin Afrika’da 43 büyükelçiliği var. Yakın vakitte bu rakam 44’e yükselecek. Lakin tek taraflı düşünmemek lazım. Afrika da Türkiye’ye birebir teveccühü gösteriyor. Şu an Afrika kıtasından 37 ülkenin Türkiye’de büyükelçiliği var. Bu rakam yakın vakitte 38’e yükselecek; Togo’da da büyükelçilik açılacak. Alışılmış bu gelişimleri sadece diplomatik temsilcilikler olarak düşünmemek lazım. TİKA, Maarif Vakfı, Kızılay, Anadolu Ajansı, Türk Hava Yolları suretiyle çoğu kurum ve kuruluşuyla Türkiye Afrika kıtasında bulunuyor. Türkiye kalbiyle Afrika kıtasında. Türkiye küme olarak hareket ediyor. Büyükelçiliklerimiz açılıyor, akabinde müşavirliklerimiz, askeri ve ticari ataşeliklerimiz, sonra Türk Hava Yolları uçuşları, Maarif Vakfı okulları, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) bursları peşi sıra geliyor. Dünden bugüne Afrika’dan 14 bin öğrenciye burs elde etmiş durumdayız. Özel daldan bahsetmiyorum bile.

Soru: Türkiye ile Afrika ülkeleri ortasında hangi stratejik iş birlikleri mevcut?

Sağman: Malumunuz; Afrika Birliği, Türkiye’yi stratejik ortak duyuru etti. Türkiye, çift iş birliklerinin yanı sıra Afrika ülkeleriyle mühim bir kurumsal iş birliğini de sahip. Yakın zaman evvel Afrika İştirak Tepesi’ni gerçekleştirdik. Pandemi koşullarına rağmen oldukça mühim bir iştirak oldu. 16 hükümet ve devlet lideri geldi. 100 bakan, 25 dışişleri bakanı geldi. Doruğa Afrika ülkelerinden harikulade bir alaka vardı. Bu da kurumsal bağlantılarımızı ve stratejik ortaklığımızı daha da besbelli hale getirdi. Bu tepede bazı hareket planları ve dokümanlar kabul edildi. 2026’ya kadar neler yapacağımızın ajandasını oluşturduk. Afrika ülkeleriyle her alanda stratejik iştiraklerimiz var. Hem çift devlet seviyesinde hem de Afrika Birliği bağlamında bu paydaşlıklar ve iş birlikleri devam ediyor.

Soru: Türkiye ve Afrika kıtası ortasındaki stratejik iş birliklerine baktığımızda aşikâr alanlar ve ülkelerin öne çıkmış olduğu söylenebilir mi?

Sağman: Birkaç sene evvel olsa idi bunu doğrulayabilirdim. Alışılmış ki yerlere ve ülke ihtiyaçlarına nazaran iş birlikleri değişiyor. Türkiye, Afrikalı ortaklarının neye ihtiyaçı varsa, ona nazaran o yerde alaka ve iştirakleri yürütüyor. İnanın Türkiye şu an Afrika’daki tüm ülkelerle iş donanması yapıyor. Türkiye kazan-kazan bağları bağlamında Afrika kaynaklarının Afrikalıların faydasına kullanılması icap ettiğini düşünüyor ve bu tarafta iş birlikleri ve iştirakler gerçekleştiriyor.

Soru: Afrika’da sadece Türkiye yok. Türkiye’yi diğer aktörlerden ayıran özellikler nelerdir?

Sağman: Türkiye’nin Afrika ile emin olun oldukça hususi bir paydaşlık modeli var. Zira Türkiye çift münasebetlerde eşitlik, karşılıklı hürmet, şeffaflık ve içtenlik suretiyle özellikleri öne çıkarıyor. Bunu da Afrikalı oldukça âlâ görüyor. Bunun da karşılığını oldukça makul alıyoruz. Birtakım ülkeler Türkiye’ye “Afrika ile alakalarda bâtın gündeminiz nedir?” diye sorular soruyor. İnanın kapalı gündem diye bir şey yok. Büsbütün paydaşlık. Birlikte çalışarak beraber büyüyor ve yükseliyoruz. Türkiye hiç bir zaman Afrika ülkelerinin iç işlerine karışmıyor. Her zaman halkların yanısıra yer alıyor. Biliyorsunuz Afrika’da bazı ülkelerde darbeler oluyor ve yaptırımlar uygulanıyor. Türkiye bu aşamada da ülkelerin iç işlerine müdahale etmeden, karışmadan, halkların yanısıra durmaya çalışıyor. Türkiye, Afrika ülkeleri ile kazan-kazan bağlantısı içinde oldukça etkin bir iştirak yürütüyor.

Soru: Türkiye ile Afrika ülkeleri ortasındaki münasebetler hangi taraflarıyla bir “kazan-kazan irtibat modelini” ortaya koyuyor?

Sağman: Türkiye’nin Afrika ülkelerinde mühim kalkınma yardımları var. Son 14 yılda 2,2 milyar dolar civarında bir kalkınma yardımı yapılmış oldu ama bunun yanısıra Türkiye ile Afrika ülkeleri ortasında oldukça mühim bir tecim kütlesi var. Bu tecim hacminden hem Türkiye hem Afrika ülkeleri kazanıyor. Geçen sene 25,4 milyar dolarlık bir tecim hacmine ulaşıldı. Gayemiz 50 milyar dolar. Ayrıyeten Afrika ülkelerinde yüklenici olarak çalışan Türk firmaları var. Halihazırda Afrika kıtasında 1700’e yakın projede Türk firmaları yer alıyor. Medyada -ne yazık ki- Afrika ile linklerde Türkiye’nin daima veren el olduğu suretiyle bir idrak kelam konusu. Bilhassa sadece Türkiye’nin yardım faaliyetleri ön plana çıkarılıyor. Gerçek, Türkiye insani yardımlar noktasında Afrika kıtasında oldukça mühim işler yapıyor ama Türkiye-Afrika ilgileri sadece yardım çalışmalarından ibaret değil. Türkiye-Afrika ilgilerinin çoğu boyutu var. Bu bağ ağı içinde o kadar bir potansiyel var ki orada hepimiz kazanıyor. Son devirde yaşanmış olan gelişmeler kararında mühim bir gıda krizi gündeme geldi. Bu gıda krizinin de tahlili emin olun Afrika.

Soru: Türkiye’nin Afrika’daki faaliyetleri milletlerarası topluluk tarafınca iyi mi görülüyor?

Sağman: İnanın hepimiz Türkiye’nin modelini oldukça merak ediyor. Batı’dan çoğu ülke Afrika konusu ile ilgili bizimle istişareler yapmak istiyor. Türkiye’nin Afrika’da neler yaptığını idrak etmek için görüşmeler yapılıyor. Bu senenin başlangıcında Fransa’nın Afrika’dan Sorumlu Genel Müdürü geldi Ankara’ya ve bir müzakere gerçekleştirdik. Portekiz ile istişareler gerçekleştirdik. Avrupa Birliği bu konuda istişareler yürütüyor. Türkiye’nin Afrika modeli mühim alaka çekiyor. “Türkiye’nin Afrika’da ne işi var?” suretiyle sorularla da karşılaşıyoruz ama artık Türkiye’nin dünya genelinde oldukça kuvvetli bir erkek oyuncu bulunduğunu anladılar. Olağan ki Afrika’dayız çünkü Afrika bizi istiyor, biz de Afrika’yı istiyoruz.

Soru: Türkiye’nin modeli etkin bulunuyor mu?

Sağman: Muhakkak. Şöyle düşünün; kıta dışından Afrika’ya maksimum giden önderlerin başlangıcında Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan geliyor. Keza Dışişleri Bakanımız Mevlüt Çavuşoğlu da maksimum Afrikalı mevkidaşını karar veren dışişleri bakanları ortasında yer alıyor. 2021 yılında, salgının ağır olduğu bir devirde, Afrika’dan 38 kurul ağırladık. Daima bir hareketlilik var. Afrika ülkeleri gelmeyi dilek ediyor, biz de gitmeyi arzu ediyoruz. 2022 yılının şubat ayında yeniden Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın Senegal ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ne ziyaretleri oldu. Bu ziyaretler çift bağlantıların gelişmesine büyük katkı sağlıyor. Son olarak şunu laf edeyim; biliyorsunuz birincisi geçen yıl, ikincisi ise bu senenin mart ayında Antalya Diplomasi Forumu düzenlendi. Her iki yılda da Antalya Diplomasi Forumuna en kalabalık heyetler Afrika’dan geldi. Bu muvaffakiyet değil de nedir?