Twitter’da bot hesaplar arttı: Seçim manipüle mi ediliyor?

14 Mayıs’ta yapılacak cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği seçimleri öncesinde sosyal medya platformu Twitter’da bot hesapların sayısında ciddi bir artış yaşanıyor. Ücret karşılığında yönetilen profesyonel-kampanyacı (astroturfer) hesaplar ve botların beraber hareket ederek kamuoyunu şekillendirmek için ağırlıklı olarak muhalifleri hedef almış olduğu ve seçmen davranışlarını etkilemeye çalıştığına yönelik endişeler var.

DW Türkçe’den Pelin Ünker’in haberine göre sosyal medyanın dünyanın her yerinde elzem bir iletişim ve örgütlenme araçlarından biri haline gelmesi, yeni denetleme ve sansürleme şekillerinin yanı sıra kamuoyunda manipülasyona niçin olan propaganda araçlarının ortaya çıkmasına niçin oldu: Astroturfer ve bot hesaplar.

FİNANSE EDİLEN PROFESYONEL HESAPLAR

Kelime kökeni suni çim markası astroturf’ten gelen astroturfing, İngilizce’de tabandan gelen ve kendi kendine halk oluşumları için kullanılan ‘grassroots’ teriminin tersine, suni olarak yaratılan, bir merkezden finanse ve denetim edilen ve kendisine kitlesel taban hareketi süsü veren kampanyalar için kullanılıyor. Twitter’da bulunan astroturfer ya da ustalaşmış hesaplar bu platformu kullandıkları için maddi gelir elde ediyor. Telegram, WhatsApp gibi platformlarda örgütlenen bu hesapların kullanıcılarına siyasi partiler, lobiciler, sivil cemiyet kuruluşları ya da firmalar tarafınca aylık ya da kampanya başı ödeme yapılıyor. Bot hesaplar ise reel bir şahsa ait değil. Otomatik mesajlar oluşturan ve düzmece bir trafik yaratan bu hesaplar uzun vadeli komutlar verilen programlara dayanıyor.

DW Türkçe’ye konuşan NewsLabTurkey Direktörü Dr. Sarphan Uzunoğlu, bot hesapların sosyal medyada muhtelif roller üstlendiklerini belirtiyor: “Birinci işi muayyen bir hashtagin sosyal medyada öne çıkmasını sağlamak. İkinci işi Twitter’da oldukça bu aralar tanınmış olan anketlere oy vermek. Üçüncü işi bir kullanıcıyı görünürlükten düşürmek için onu spamlemek.”

“Amaçları siyasi iletişim sürecini manipüle etmek”
Uzunoğlu, siyasi iletişim için kullanılan astroturfer-profesyonel hesapların ise reel anlamıyla demokratik bir süreç olan siyasi iletişim süreçlerini manipüle etmek için güdümlenmiş hesaplar bulunduğunu anlatım ediyor. Twitter gibi iletişimsel mesajın oldukça çabucak manipüle edilebileceği mecralarda ustalaşmış hesapların bot networku ile beraber çalıştığına işaret eden Uzunoğlu, “Astroturferlar, şu şekilde yaparlar. Muharrem İnce, Kemal Kılıçdaroğlu’ndan daha iyi mesajını yayarlar, işte solcu olsam Muharrem İnce’ye oy veririm mesajını yayarlar ve bu biçim şeyleri reel fotoğraflarla, reel kullanıcı olarak yaparlar bir oldukça zaman. Çoğunlukla Google’dan toplanan random scriptler ve yazılımlar üstünden bir hüviyet inşa edilen bot hesaplar ise bu mesaj trafiğini artırırlar” diyor.

‘YENİ BİR BOT NETWORKU GİRİŞ YAPTI’

Yakın zamanda sosyal medyaya bu şekilde bir bot akışı bulunduğunu dile getiren Uzunoğlu, “YektaKopan5 diye de hesap geldi mesela. Şunun için geldi. Görünür olan, oldukça fazla aratılan kullananların adlarını baz yapan bir bot networku giriş yaptı” diye konuşuyor. Teknik olarak bu kullananların catchpa ve aynısı sistemlerle yakalanıp kaba tabirle imha edilmesinin oldukça basit olduğuna işaret ediyor.

Elon Musk’ın Twitter’ı satın alırken ‘burada oldukça fazla bot var, ben botlardan temizleyeceğim’ söylediğini ve bu gerekçeyle bir sistem yarattığını söyleyen Uzunoğlu, “Ama Musk’ın Twitter’ı için önceliğin demokrasi değil para olduğu ortada. Şunu görüyoruz şu an Türkiye’nin siyasi iletişimdeki ve siyasetteki en mühim imtihanı olabilecek bu seçimler öncesinde Twitter’a ciddi bir bot ağı akışı var” diyerek ekliyor: “Bu akışın arkasında kim var? Bu akışın arkasında olan kişiler iyi mi bir mesaj yayacaklar? Bunun analizini yapmak lazım. Aktif olarak hemen hemen çalışmaya başlamamışlar. Şimdilik bir oldukça hesap yalnızca oluşturulmuş durumda. Ama sonuç itibariyle bunların seçimler için oluşturulduğunu görmek için bilgin olmaya gerek yok.”

‘TWİTTER ŞEFFAFLIKTAN UZAKLAŞACAK’

Son dönemde bot hesap sayısındaki artışın ilgi cazibeli bulunduğunu belirten bilişim hukuk uzmanı Prof. Dr. Yaman Akdeniz de Twitter’ın sistemi üstünden şu anda bot hesaplar için inceleme yapabildiklerini fakat kuruluşun bu sistemi araştırmacılar için paralı hale getirmek suretiyle bulunduğunu vurguluyor.

DW Türkçe’ye konuşan Akdeniz, “Twitter bunun için oldukça yüksek fiyatlar açıkladı. Dolayısıyla, bu tip araştırmaları yapmak da neredeyse imkansızlaşacak. Twitter şeffaflıktan uzaklaşacak” ifadelerini kullanıyor.

İletişim Başkanlığı’nın masrafları 2,7 kat arttı
Sosyal medyada bot hesapların tesiri artarken son dönemde Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’nın masraflarındaki keskin artış da dikkat çekiyor.

Başkanlığın ocak ayında 44 milyon 331, şubatta ise 188 milyon 810 bin lira masrafta bulunmuş olduğu belirlendi. Birgün’den Mustafa Bildircin’in haberine göre Şubat 2022’de 50 milyon 415 bin lira harcayan başkanlığın masrafları bu senenin şubat ayında yüzde 274 olarak kaydedildi. İki ayda toplam masraf 233,1 milyar TL’ye ulaştı. İletişim Başkanlığı’nın 2023 yılı için bütçesi ise 1,6 milyar lira.

Başkanlığın 2021 yılında, “Temsil ve Tanıtma” ismi altında 6,6 milyon lira, 2022 yılının ilk yarısında da 144,7 milyon TL’lik temsil ve tanıtım masrafına imza attığı biliniyor. Kuruma 2023 yılı için ise 327 milyon TL’lik temsil ve tanıtma ödeneği öngörülüyor.

‘DEVLET KURUMLARININ YAPMASI YASAL OLARAK SORUNLU’

Sarphan Uzunoğlu, devletin parasıyla yapılmadığı sürece siyasi partilerin astroturfing kampanyası yapmasında bir mahzur olmadığı, bunun etken bir siyasi iletişim taktiği görüşünde. Söz mevzusu kampanyayı ABD’de Demokratların da Cumhuriyetçilerin de yaptığını belirten Uzunoğlu, “Günün sonunda bu bir kabahat değil. Ancak İletişim Başkanlığı ya da aynısı bir kurum üstünden tamamen siyasi iktidarın elde tutulması için bu biçim bir etkenlik yapılıyorsa, bu esasen hem ahlaki olarak problemli hem de legal olarak problemli. Yani yetki aşılmış ve yetki kötüye kullanmış oluyor” diyor.

Uzunoğlu, bu hesapların kime çalıştıklarının, içerik üretmeye başladıklarında ve karşılıklı takip ağları oluştuğunda yapılacak bir içerik analiziyle ortaya çıkabileceğini vurguluyor.

Uzunoğlu’nun geçen sene Hazal Sena Karaca ile beraber Twitter Türkiye trendlerine giren, siyasi propaganda/destek amaçlı oluşturulmuş 10 hashtag ve ifadeyi sosyal ağ analizi (SNA) ve içerik analizi yöntemleriyle incelemiş olduğu araştırmaya göre sosyal medyada parti kümelenmelerinin yanı sıra parti içi fraksiyonlara göre kümelenmeler de bulunuyor. AKP içerisinde Metin Külünk, Süleyman Soylu ya da Berat Albayrak’a yakın olanlar şeklinde muhtelif kümelenmeler laf konusu.

Bu hesapların kime çalıştığının görülebileceğini fakat kim tarafınca açıldığını görmenin sosyal medyada anonimsellik açısından ahlaki olarak problemli olabileceğini dile getiren Uzunoğlu, ekliyor: “Ama şayet bu devlet tarafınca açtırılan bir hesapsa orada da ayrı bir sıkıntı var. Onun da aslında hesabını vermesi ihtiyaç duyulan şahıs hem hesap açtıran hem de hesabın açılmasına müsaade eden Twitter yönetimi olur.”

‘OLUMLU ETKİ HABERCİLİĞE ERİŞMEYE BAĞLI’

“Sosyal mecraların seçmenin nihai davranışına asli müspet tesiri seçmenin demokrasinin gereği olan haberciliğe erişebilmesine bağlı” diyen Uzunoğlu “Seçim sonuçlarına ve demokrasiye dair bu müspet etki, sosyal ağlardaki yoğun yanlış malumat akışıyla da bambaşka bir noktaya evriliyor. İktidarın da son yıllarda bu alana yenilikçi aktörlerle büyük bir yatırım yapıyor olması boşa değil. Burada onlar için mühim olan yüksek sesli ve yoğunluklu bir münakaşa yaratıp mühim siyasi tartışmaları gölgede bırakmak olacaktır” ifadelerini kullanıyor.

NÜFUSUN DÖRTTE ÜÇÜ SOSYAL MEDYA KULLANIYOR

Basın örgütlerine göre geleneksel medyanın neredeyse yüzde 90’ının iktidar tarafınca denetim edilmiş olduğu Türkiye’de sosyal medya basın ve anlatım özgürlüğü açısından büyük ehemmiyet taşıyor. Londra merkezli We Are Social tarafınca gösterilen “Dijital Türkiye 2023” tutanağına göre Türkiye’de toplam nüfusun 73,1’i sosyal medya kullanıyor ve günde yaklaşık 7 saat 24 dakikasını internette geçiriyor.

Peki sosyal medyada muhtelif hesaplar üstünden yürütülen astroturfing kampanyaları Türkiye’de seçmen tercihlerini etkileyebilir mi?

‘4-5 PUAN ETKİLEMESİ SEÇİM SONUCUNU DEĞİŞTİRİR’

DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden bürokrasi bilimci Prof. Dr. Emre Erdoğan, seçim sürecinde sosyal medyadaki tartışmaların kritik bir kitleyi etkileyebileceğine dikkat çekiyor: “Özellikle bizim şu anda yapmakta olduğumuz bir seçim türü ise yani ufacık bir ayrım tarzı alıp vermeye yola çıkacaksa burada oldukça fazla tesiri olabilir. Çünkü 4 ila 5 puan etkilemesi seçim sonucunu değiştirir.”

Sosyal medya tesirini 2016 Amerikan seçimleri sonra direkt olarak çözümleme etmeye başladıklarını söyleyen Erdoğan, burada bir dış müdahale bulunduğunu belirterek Amerika merkezli veri analizi firması Cambridge Analytica’nın, milyonlarca Facebook kullanıcısının hususi verilerine ulaşmış olduğu ve bu bilgilerle Amerika seçmeninin davranışlarını öngörüp tercihlerini etkileme hizmeti sunduğuna dair iddiaları hatırlatıyor.

Yanlış haber yayma açısından sosyal medyanın geleneksel medya araçlarına göre altı kat daha süratli bulunduğunu vurgulayan Erdoğan “Ve iddia o ki 2016 senesinde yaşlı beyaz Amerikalıların seçime katılma oranının bu kadar fazla olmasında en mühim sebeplerden biri sosyal medyada yürütülen duygu durumunu manipüle edecek kampanyalar” diyor.

‘TÜRKİYE DIŞ MÜDAHALE RİSKİNE AÇIK’

Sosyal medya kampanyalarıyla yapılacak rastgele bir dış müdahalenin ülke içindeki çatışmaları artırarak huzursuzluk da yaratabileceğine işaret eden Erdoğan, seçimlere dış müdahale tehdidinin varlığına dikkat çekiyor. Burada kullanılacak en mühim araçlardan birinin sosyal medya olacağını anlatım eden Erdoğan, “Türkiye’de seçim gününde dış kaynaklı bir sosyal medya kampanyasıyla seçim sonuçların meşruiyetine gölge düşürülmesi ve bunun çatışmaya dönüştürülme olasılığı var. Ve biz doğal olarak buna karşı rastgele bir önlem almış değiliz” diyor.

Bu tür dış müdahalelerle kurumsal düzeyde savaşım edildiğini, NATO’nun bununla alakalı Litvanya’da bir merkezi olduğunu, Avrupa Birliği’nin de bunu bir emniyet meselesi olarak edindiğini özetleyen Erdoğan, Türkiye’de ise bu işle mücadelenin geçen kasım ayında çıkan dezenformasyon yasası kapsamında oldukça gevşek bir halde yapıldığını söylüyor. Erdoğan, “İletişim Başkanlığı dezenformasyonla mücadeleyi öncelikleri arasında almış durumda. Ancak şu ana kadar gördüğümüz yalnızca Türkiye içerisinde muhaliflerin yaydıkları haberlerle ilgileniyor. Dış müdahaleye yönelik rastgele bir tavır alınmış durumda değil. Biz o açıdan da oldukça korumasız durumdayız” ifadelerini kullanıyor.

KUTUPLAŞMAYI ARTIRAN PAYLAŞIMLAR ETKİLİ

Çok fazla yanlış haberin yaygınlaşmasının da kutuplaşmayı artırarak seçim neticelerini etkileyebileceğini dile getiren Erdoğan, ekliyor: “Çok kutuplaşmış bir ülkede gündelik tartışmaları daha da kutuplaştıran yanlış haberler, örneğin orman yangınlarıyla alakalı yanlış haberler, sosyal kutuplaşmaları pekiştirilebilir. Bu da seçim sonucunu etkiler. Yani bunu kabul etmek gerekiyor.

ASIL RİSK SIRADAN İNSANLARIN PAYLAŞMASI

Emre Erdoğan, sosyal medyanın manipülatif amaçla bir oldukça ülkede kullanıldığını, Türkiye’nin de bulunmuş olduğu Ortadoğu bölgesinde iktidarlara yakın birden fazla astroturfer hesap ve bu hesapların paylaşımlarını yürüyerek bot hesapların bulunduğunun uzun süredir tartışıldığını söylüyor. Erdoğan, “Bu müdahale stratejisi esasen şunu hazırlamaya çalışır. Haber çıkar, botlarla çoğalır, ondan sonra organik büyümeye gider. Esas risk organik büyüme. Elimizdeki en büyük sıkıntı sıradan insanoğlunun bir de oldukça iyi bir şey yaptığını düşünerek bu tür yanlış detayları ve haberleri paylaşmaları” diyor.

Türkiye’de eleştirel okuryazarlık ya da medya okuryazarlığı yaygınlaşmadığı için genel hatlarıyla bir filtreleme sorunu bulunduğunu anlatım eden Erdoğan, bir haberin içerisinde romantik bir ebat var ise yaygınlaşmasının oldukça daha süratli olduğuna işaret ediyor. Erdoğan, “Toplum olarak yaşadığımız şeylerden kaynaklı öfkeli ve gerilmiş bir durumdayız. Seçimlere girerken bu oldukça daha oldukça olacak. Öfkeli insanoğlu o manipülatif haberi daha oldukça yayıyorlar. Böyle bir romantik kırılganlık içerisinde olduğumuz için tehdit kat ve kat fazla” ifadelerini kullanıyor.

TWİTTER 7 BİN 340 HESABI KAPATMIŞTI

Sosyal medya platformu Twitter, Haziran 2020’de Türkiye’den 7 bin 340 hesabı “devlet bağlantılı malumat yayma operasyonlarına” karıştığı gerekçesiyle kapattığını duyurmuştu.

Twitter’dan meydana getirilen açıklamada, “Platformumuzun yöntem altyapısı ve hesap davranışlarından yola çıkan analizimiz, bu düzmece ve yakalanmış hesapların AKP lehine siyasi bir anlatım yaratmaya çalıştığını ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’a kuvvetli bir yardımcı verdiğini gösterdi. Teknik işaretler, partinin gençlik kollarıyla bağlantılı ve merkezi bir ağın yakalanmış bir oldukça hesapla ilişkili bulunduğunu gösteriyor” denmişti.

Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü (ASPI) ve ABD’deki Stanford Üniversitesi’ne bağlı İnternet Gözlemevi (SIO) tarafınca Twitter için meydana getirilen analizde, hacklenen birden fazla hesabın AKP’yi öven tweetler attığı ya da CHP ve HDP gibi karşıcılık partilerini hedef almış olduğu belirleme edilmiş, kapatılan hesapların AKP’nin 2017 referandumu kampanyasını desteklemek ya da Türkiye’nin Suriye ve Libya’daki askeri operasyonlarına kamuoyu desteği kurmak için kullanıldığına işaret edilmişti. (DW Türkçe)