Vatandaş ‘limitleri’ zorluyor: Kullanım yüzde 51arttı

1 Eylül haftasında kartlı masraflar 191.1 milyar lira ile üstün dereceli kırdı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in de geçen yıla göre yüzde 140 artışa dikkat çekerek tedbir alınacağını belirttiği kartlı masraflarda gerçek artış ise yüzde 51 oldu. Okulların açılmasının etkisiyle eğitim masrafları bir yılda nominal olarak yüzde 345,45, gerçek olarak yüzde 199,74 artarken, dövize duyarlı masraf kalemlerindeki iki katına varan yükselişler dikkat çekti.

Seçim sonrası bilhassa vergi ayarlamaları, kur atağının yayılan etkisiyle enflasyonda süratli bir yükseliş yaşandı. TÜİK verilerine göre üç ayda enflasyon yüzde 24 artarken, döviz kurlarındaki yükseliş de yüzde 35 seviyelerine geldi. Küresel çapta yükselen ve kurla daha da tesiri artan akaryakıt başta olmak suretiyle birtakım ürün kalemlerinde ise artış üç ayda yüzde 80’e dayandı. Merkez Bankası’nın Para Politikası Kurulu metinlerinde dikkat çekmiş olduğu gibi bozulan enflasyon beklentileri de masrafları öne tehlike kartlı masraflar adeta patladı.

AKARYAKITA REEL OLARAK YÜZDE 27 FAZLA HARCANDI

Merkez Bankası’nın haftalık verilerinden meydana getirilen hesaplamaya göre; geçen sene eylülün ilk haftası 79.7 milyar lira olan toplam kredi ve banka kartı harcamaları, bu sene 1 Eylül haftasında 191.1 milyar liraya yükseldi. Bu yüzde 140 nominal artış enflasyondan arındırıldığında ise yüzde 51’de gerçek artış yaşandığına işaret ediyor. Benzin ve akaryakıta geçen sene 6.06 milyar lira harcanırken eylülün ilk haftası bu sene 12.3 milyar lira harcandı. Yani kartla meydana getirilen masraflarda yüzde 103,6 nominal, yüzde 27 gerçek artış laf konusu.        

ÇEŞİTLİ GIDALARA KARTLI HARCAMA REEL OLARAK YÜZDE 39 DAHA FAZLA

Çeşitli gıdalar için meydana getirilen kredi ve banka kartı masrafları geçen sene 5 milyar lira iken bu sene 12 milyar liraya çıktı. Eylül ayının ilk haftasındaki bu harcama, yüzde 140 nominal artış bulunduğunu gösteriyor. Enflasyondan arındırıldığında ise muhtelif gıdalar için tüketiciler kartlı masraflarını yüzde 39 çoğaltmak zorunda kaldı. Hizmet enflasyonu Merkez Bankası’nın katılık uyarısı yapmış olduğu bir alan olarak öne çıkıyor. Hizmet sektörlerinde kartlı masraflar geçen sene eylülün ilk haftası 4.5 milyar lira iken bu sene 12.4 miyar liraya yükseldi. Nominal artış yüzde 173,6 iken enflasyondan arındırıldığında gerçek artış yüzde 52,35 oldu.

OKULLAR BU YIL VELİLER İÇİN 3 KAT DAHA PAHALI AÇILDI

Okulların açılması kartlı masrafları eylülün ilk haftası mühim seviyede etkiledi. Eğitim masraflarına geçen sene eylülün ilk haftasında yalnızca 2.6 milyar lira harcanmışken bu sene eylülün ilk haftasında 11.6 milyar lira harcandı. Bu nominal olarak yüzde 345,45 enflasyondan arındırıldığında ise gerçek olarak yüzde 199,7 artışa işaret ediyor. Veliler, bu sene eğitim masraflarına kartlarla neredeyse 3 katı daha çok ödedi. Giyim ve kundura masraflarında da okulların açılmasının tesiri laf konusu. Bu öbek için geçen sene eylülün ilk haftası 5.4 milyar lira harcanırken, bu sene eylülde ise POS’lar kartlardan 11.5 milyar lira çekti. Nominal artış yüzde 111,7 iken enflasyondan arındırıldığında kıyafet ve kundura grubuna gerçek olarak masraf artışı yüzde 61,5 oldu.       

MARKET VE AVM’LERDE KARTLA 30 MİLYAR HARCADIK

Tüketiciler geçen sene eylülün ilk haftasında market ve AVM’lerde kredi ve banka kartları ile 15.2 milyar lira harcarken, bu sene eylülde 30.6 milyar lira harcadı. Nominal olarak yüzde 101,7 artış yaşanırken enflasyondan arındırıldığında market ve AVM’lerde kartlı masraf yüzde 27 artış gösterdi. Hem besin grubundaki hem vergi ayarlamalarından hem de kurdaki yükselişten etkilenen yiyecek grubunda kartlı masraf geçen sene eylülde 4.56 milyar lira iken bu sene eylülde 10.9 milyar lira oldu. Yüzde 140 nominal artış olurken enflasyondan arındırıldığında gerçek artış yüzde 26,45 oldu.       

DÖVİZE ENDEKSLİ GRUPTA İKİ KATINA VARAN ARTIŞ

Dövize duyarlı gruplarda da yüksek masraf artışları dikkat çekiyor. İthal mamüllerin ağırlıklı bulunduğu elektrik elektronik grubuna geçen sene eylülde 4.4 milyar lira harcanırken bu sene eylülün ilk haftasında 13 milyar lira harcandı. Bu nominal yüzde 194,4 enflasyondan arındırıldığında ise gerçek olarak yüzde 94,1 artış yaşandığını gösteriyor. Mobilya grubunda da geçen sene eylülün ilk haftasında 2.4 milyar lira olan kartlı harcamalar, bu sene 5.4 milyar liraya yükseldi. Bu nominal yüzde 126 enflasyondan arındırıldığında ise gerçek olarak yüzde 42,3 artış bulunduğunu ortaya koyuyor. Sağlık için kartlı masraflar yüzde 119 nominal yüzde 23,42 gerçek olarak artarken, yolculuk masrafları yüzde 124 nominal yüzde 23,2 gerçek olarak arttı.

GECİKME FAİZİ VE NAKİT ÇEKME FAİZLERİ ARTTI

Merkez Bankası’nın siyaset faizinde yapmış olduğu artışlar son üç ayda kredi kartlarının rötar ve nakit çekme faizlerini de artırdı. Haziranda kredi kartları için azami akdi ürem payı yüzde 1,36 seviyesinde, azami rötar faizi payı ise yüzde 1,66 seviyesindeydi. Politika faizi artışlarıyla beraber ilkin temmuzda azami ürem payı yüzde 1,91’e, ağustosta yüzde 2,31’e, eylül itibariyle ise yüzde 2,81’e çıktı. Gecikme faizi payı da temmuzda yüzde 2,21’e, ağustosta yüzde 2,43’e eylülde ise yüzde 3,11’e yükseldi. Kredili mevduat hesapları dahil karttan nakit çekme ürem oranları ise gene haziranda yüzde 1,36 iken temmuzda yüzde 1,91’e, ağustosta yüzde 2,89’a, eylülde ise yüzde 3,57’ye geldi. Nakit çekme rötar faizi ise hazirandaki yüzde 1,66 seviyesinden temmuzda yüzde 2,21’e, ağustosta yüzde 3,19’a eylülde ise yüzde 3,87’ye çıktı.       

180 BİN KİŞİ YASAL TAKİPTE    

Bireysel kredisini ödeyemeyenler temmuz ayında 78 binden 96 bine çıkarken, bireysel kredi kartını ödeyemeyenler 100 binden 114 bine yükseldi. Bireysel kredi ya da kredi kartı borcunu ödeyemeyerek yasal takibe düşenlerin payı da 180 bine çıkarak temmuzda aylık yüzde 52 artış gösterdi. Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi Negatif Nitelikli Bireysel Kredi ve Kredi Kartı tutanağına göre; ocak-temmuz 2023 döneminde ise bundan önceki sene aynı döneme göre bireysel kredi ya da bireysel kredi kartı borcundan kaynaklı yasal takibe intikal etmiş şahıs sayısı yüzde 22 azalarak 752 bin şahsa indi. Öte yandan, Risk Merkezi verilerine göre, Temmuz 2023 itibarıyla bireysel kredi kartlarını da içeren bireysel kredilerde tasfiye olunacak alacakları bundan önceki yıla göre yüzde 26 artış ile 40 milyar TL’ye yükseldi.

REEL OLARAK GERİLEYEN TEK GRUP TELEKOM

Merkez Bankası verilerine göre, geçen sene eylülün ilk haftası ile bu sene eylülün ilk haftasında meydana getirilen kartlı masraflar karşılaştırıldığında gerçek olarak düşüş yayınlayan öbek telekomünikasyon oldu. Geçen sene eylülde 1.74 milyar lira harcanan telekomünikasyon grubuna bu sene eylülün ilk haftasında 1.99 milyar lira harcandı. Nominal artış yüzde 14,4, enflasyondan arındırıldığında gerçek daralma ise %24,5 oldu.