Zengezur Koridoru nedir, neresidir? NEDEN ÖNEMLİ? Zengezur Koridoru’nun önemi, son durum ne?
Zengezur Koridoru nedir? Zengezur Koridoru’nun hayata geçirilmesiyle Türk Dünyası’nın ticari, lojistik ve siyasal bağı güçlenecek. Çok komplike bu denklemin en mühim tarafları; İran, Ermenistan, Azerbaycan, Rusya ve Türkiye. Peki, Zengezur Koridoru nedir, son vaziyet ne? Zengezur Koridoru kaç km, neresi merak ediliyor. İşte, Zengezur Koridoru haritası ve önemi haberimizde…
Zengezur Koridoru ya da Nahçıvan Koridoru, 2020 Dağlık Karabağ Savaşı’nın Azerbaycan tarafınca kazanılmasının sonra Azerbaycan ve Ermenistan içinde imzalanan ateşkes antlaşmasının 9. maddesi gereğince Azerbaycan ile eksklav parçası olan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti içinde bağlantıyı kuracak olan koridordur. Koridor Ermenistan topraklarında (tahminen Sünik bölgesinde) inşa edilecektir. Koridorun güvenliği Rusya Federasyonu Federal Güvenlik Servisi Sınır Muhafıza Servisi tarafınca sağlanacaktır.
Dr. Ayşegül Ketenci, Zengezur Koridorunun açılmasının önemini AA Analiz için 3 soruda kaleme aldı.
2020 yılında, 2. Karabağ Savaşı Azerbaycan’ın mutlak üstünlüğüyle sona erince, bölgedeki güç dengesinin tekrar şekillenmesinin de yolu açılmış oldu. Savaş sonra imzalanan anlaşmada, Ermenistan’ın aşağı yukarı 30 senedir elinde tuttuğu topraklardan geri çekilmesi öngörülmüş ve burada oluşacak emniyet atmosferi vasıtası ile yeni ulaşım koridorlarının hayata geçirileceği belirtilmişti. Azerbaycan ile Nahçıvan içinde açılacak yeni ulaşım bağlantısı, bu anlaşmanın en mühim maddelerinden biri oldu. Öyle ki Orta Asya’dan Azerbaycan’a ulaşan ulaşım koridorları tam da bu aşamada bıçak gibi kesiliyor ve Azerbaycan’ın Nahçıvan ve sonra Türkiye ile irtibat kurması engellenmiş oluyordu. Ulaşım koridorunun tekrar tesis edilmesi uzun ve meşakkatli bir süreç. Ancak bu gerçekleşirse, bahse mevzu güzergah süresince kesintisiz şekilde Orta Asya ve Avrupa içinde Hazar ve Türkiye üstünden geçecek bir güzergah hayata geçirilmiş olacak. Bu durumda, Türkiye’nin yalnızca Azerbaycan ile değil, bütün Orta Doğu ile tecim kütlesinin artması laf konusu. Zengezur Koridoru’nun hayata geçirilmesiyle Türk Dünyası’nın ticari, lojistik ve siyasal bağı güçlenecek. Zengezur, Türk Dünyası’nın parlayan yıldızı olma potansiyeline sahip.???????
Zengezur çoğu ülkenin alaka alanına giren bir coğrafyada yer alıyor. Çok komplike bu denklemin en mühim tarafları; İran, Ermenistan, Azerbaycan, Rusya ve Türkiye.
Türkiye-Azerbaycan arasındaki kadim dostluğun yanısıra TANAP vasıtası ile Azerbaycan gazı Türkiye üstünden Avrupa’ya taşınıyor ve böylelikle gönül bağı ekonomik bağlarla da perçinleniyor. Bir tarafta Ermenistan’ı yenilgiye uğratıp, işgal altındaki topraklarını kurtarmış, TANAP vasıtası ile Türkiye ve Avrupa’ya gaz gönderebilen, Türk Devletleri Teşkilatı’nda etkinliği başta olmak suretiyle çoğu ülkeyle bağlarını güçlendirmeye çalışan bir Azerbaycan duruyor. Diğer yanda ise Mahsa Amini vakalarıyla içten içe kuvvetle sarsılan, ülkenin çoğu yerinde protestolara sahne olan, ambargolar yüzünden hidrokarbon kaynaklarını istediği gibi dünya pazarlarına açamayan yalnız yöresel gelişmelere yakın angajman, devlet dışı aktörler, nükleer enerji çalışmaları gibi çoğu değişik unsurla bölgesinde dominant güç olabilmek için uzun yıllardan beri inanılmaz çaba göstermiş bir İran bulunuyor. Yani yakın coğrafyasında tesir alanı kurmaya çalışan, sınırdaş iki aktör.
Kendini yöresel bir güç olarak gören İran, Azerbaycan’ın, İran’da yaşayan Azeriler için bir cazibe merkezi haline gelmesinden çekinirken, Zengezur’un açılmasıyla Ermenistan ile bağlantısının kopması nedeniyle Karadeniz’e çıkışının engelleneceğini öngörüyor. Bu vaziyet İran için kendi aleyhine bir sınır değişikliği ve jeostratejik bir gerileme olarak değerlendiriliyor. Bu da İran açısından, Karadeniz’e ve Rusya’ya ulaşamamak, Kafkasya’da tesir alanının azalması ve Kuşak-Yol üstündeki geçiş ülkesi olma enerjisini yitirmesi olarak algılanıyor. İran’ın bütün bu algıları ve savları bir yana, Zengezur hakkında kaygının aslolan sebebi, Azerbaycan ve Türkiye’nin bölgede daha faal hale gelmesinden çekinilmesi. Türkiye-Azerbaycan içinde 2. Karabağ Savaşı’ndaki dayanışma ve askeri işbirliği vasıtası ile iki erkek oyuncu bölgede yükselen güçler olarak öne çıkıyor. Bu konjonktürde, İran’ın, bölgedeki güç dengesinin kendi aleyhine değişmesini istek etmediği ve söylemlerini keskinleştirdiği görülüyor.
2. Karabağ Zaferi sonra imzalanan anlaşmanın 9. maddesinde, Rusya’nın Zengezur Koridoru üstünde denetimi elinde bulunduracağı hükmü yer alıyor, bu vaziyet Rusya’nın bu coğrafyada kuvvetli bir konuma geçmesini sağlıyor ve kontrol üstünlüğüne vurgu yapıyor.
Zengezur Koridoru üstünde çoğu aktörün birbirinden değişik menfaat alanları olduğundan, çarpışan çıkarlar coğrafyadaki gerginliğin artmasına da niçin oluyor. Zengezur’un açılması, bütün bölge ülkelerinin kendi aralarında ve öteki coğrafyalarla irtibat kurmasını kolaylaştıracak, tecim ve lojistik ilişkilerinin güçlendirilmesiyle, refahın artmasına paralel olarak gerginliklerin yerini yeni iş ilişkileri alacak. Trans Hazar Ulaşım Güzergahı (CTN) ve Uluslararası Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru’nun (INSTC) geliştirilmesi Avrasya’nın tedarik hatlarının ve transit konumunun güçlenmesi anlamına geliyor. Bahse mevzu faydaların elde edilmesi amacıyla bütün bölge ülkeleri için faydaların ön plana çıkarılacağı bir söylemin geliştirilmesi gerekli. İlaveten hiç bir yöresel aktörü dışlamadan, ortak akıl kapsamında ticari ve siyasal bağı geliştirmenin yolları aranırsa yeni fikirler ve çözüm önerileri hayata geçirilebilir.
Zengezur’un geleceğinin ve burada güvenliğin iyi mi sağlanacağının, bölge ülkelerinin ajandalarında olması önemli. Zengezur, Türk Dünyası’nın parlayan yıldızı olabilir yalnız potansiyelinin ortaya çıkarılması için üstündeki gölgelerin, belirsizliklerin ortadan kaldırılması gerekiyor. Tarihi Türk yurdu olan bu coğrafyanın parlayan bir star haline getirilmesi; bölgede zenginliğin, refahın ve oldukça boyutlu işbirliklerinin geliştirilmesi, sürdürülebilir kılınmasıyla direkt olarak bağlantılı.
Bir yanıt yazın
Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.